Мақалада қазақтың атақты ақын-жазушылары Абай, Шәкәрім, Сұлтанмахмұт Торайғыров, Мәшһүр Жүсіптің шығармаларынан «ақыл», «жүрек» сөздерінің нейролингвистика саласына қатысты маңызы талқыланды. «Ақыл» және «жүрек» сөздері қазақ әдебиетінде және халық ауыз әдебиетінде ерекше орын алады. Қазақ ақындары мен жазушылары бұл ұғымдарды адамның ішкі әлемін, рухани байлығын және адамгершіліктің маңыздылығын жеткізу үшін қолданған. Бұл сөздердің нейролингвистикалық маңызы, яғни олардың адамның психологиясына, сана-сезіміне, мінез-құлқына әсері зор. Аталған ұғымдар арқылы адамның логикасы мен эмоцияларының үйлесімін суреттейді. Бұл тақырыпты зерттеу барысында «ақыл» және «жүрек» ұғымдарының әдебиеттегі бейнеленуінің адам психологиясына әсері мен олардың тілдік тұрғыдан қалай көрініс табатыны қарастырылады. Нейролингвистика ғылымының әдістері арқылы бұл сөздердің қолданылуы адам санасына, эмоциялары мен мінез-құлқына қалай әсер ететінін талдау арқылы түсіндіріледі. Мақаланың басты міндеті мен бағыты ретінде қазақ ақын-жазушыларының шығармалары тереңірек және жан-жақты зерттеледі. Көрнекті ақын, жазушылардың еңбектерінен нейролингвистикалық ерекшеліктер сараланады. Сөз қуаты, сөз энергиясы және адамдарға айтылған сөздің әсері айқындалады. Зерттеу материалы ретінде ми, жүрек, сана, ақыл сөздері алынады. Адамның қуат көзі, дене, ағза, жүрек, қан тамырларының т.б. қызметтері жұмыс істеу функциясы кеңінен жазылады. Бірақ та, бүгінгі ой-жүйесінен ғылыми тұрғыда, әсіресе нейролингвистика тұрғысында зерттеу аса жауапты міндет.

https://doi.org/10.48081/CGNP2575

2025

Выпуск 1

В статье рассматриваются лингвокультурологические особенности лакун, имеющих национально-культурную коннотацию, факторы их возникновения и употребления в речи казахско-русских билингвов. Явление лакунарности наиболее четко проявляется при сопоставительном анализе языковых систем. В процессе межкультурной коммуникации происходит столкновение разных мировоззрений, отображается специфика национальной языковой картины мира представителей определенного этноса. Ученые относят лакуны к культурно-маркированным лексическим единицам, которые содержат информацию об истории и быте того или иного народа, его традициях и менталите. Лакуны, выступая в роли проводников в мир чужой культуры, выполняют также аксиологическую и контактоустанавливающую функции. Длительные контакты между казахской и русской культурами, которые исчисляются столетиями и характеризуются гармоничностью отношений, способствовали проникновению казахской национально-специфичной лексики в состав русского языка казахстанского общества. С целью определения особенностей функционирования русского языка в билингвальной среде Республики Казахстан и выявления наиболее употребляемых лакун в русской речи был проведен социолингвистический эксперимент, участниками которого стали студенты актюбинских университетов. Результаты опроса позволили составить портрет билингва из среды студенческой молодежи, а также произвести выборку часто используемых казахских лакун и классифицировать их по тематическим группам.

https://doi.org/10.48081/IEMC1083

2025

Выпуск 1

The article deals with the features of the concept “space” in the poetry of Kazakh narrators (zhyrau). In the given scientific work, the concept of “space” is analyzed from the point of view of its original concept, as a place. Tolgau (songs of praise) of great Kazakh zhyrau Asan Kaigy, Kaztugan and Dospambet served as valuable materials for the study. It is revealed that the concept of “space” in the cognition of narrators is manifested widely and deeply. It is also revealed that, on the one hand, space is reflected in the poetry of narrators as an objective reality, and on the other hand as a conditional concept. It is established that the words relating to the concept “space” in the works of zhyraus XV–XVІ centuries are divided into the names of geographical objects of open space, closed space and abstract space with a figurative meaning varying from concrete to abstract. When considering the concept “space” as a category, it is determined that this concept can be analyzed from the points of view of both linguistics and literary studies, as well as logic, psychology and philosophy, because the concept of “space” refers to the main category of the text. The concept “space” in epic songs of narrators is, first of all, the reality in which the narrators and the people themselves live and in which their way of life is portrayed. The peculiarity of the concept “space” in this case lies in its category to which it belongs.

https://doi.org/10.48081/KOLA5618

2025

Выпуск 1

This study scrutinizes mother-daughter relationship theory through literary analysis, focusing on the primary female characters in Ali Smith’s novel “Autumn”: the mother, Wendy, and the daughter, Elisabeth. It seeks to explore and comprehend the roles of these women as portrayed by the contemporary Scottish writer. Mothers exert significant influence on their children from birth, shaping their mental, physical, gender identification and personal identity. Moreover, the perception of the relationship between the same genders boils down to the mother’s unbiased approach to it. Consequently, the nature of maternal relationships can profoundly impact children’s societal roles and self-perceptions. The primary objective is to uncover Ali Smith’s portrayal of mother and daughter roles through language and culture, particularly her treatment of enmeshed mother-daughter relationships in contemporary English literature. The data is derived from “Autumn”, using conversational analysis as the principal method to meticulously examine the mother-daughter dyads and their interactions in the novel.

https://doi.org/10.48081/REPT2789

2025

Выпуск 1

Берілген мақалада қазақ фольклорлық прозасындағы мифтік лексикасының классификациясы аясында зерттeу жасалған, яғни мифтік кейіпкерлердің дифференциалды белгілері, оның ішінде реалды және ирреалды белгілері, ортақ ұқсас атрибуттары мен олардың (мифтік кейіпкерлердің) ерекшелігі жөнінде сөз болады. Шетел және отандық ғалымдардың мифтік кейіпкерлерге қатысты айтқан ғылыми тұжырымдары саралана отырып, лингвофольклористика аясында айтылған ғалымдар пікірі негізінде мифтік лексиканың басты ерекшеліктері мен дифференциалды белгілері, яғни реалды және ирреалды белгілері бар мифтік кейіпкерлер қатары анықталады. Мифтегі таным ондағы кейіпкерлердің сипаты, түрі, олардың қимыл-қозғалысы, жалпы кейіпкердің болмысы, оларға тән ерекше белгілер арқылы берілетіні белгілі. Жалпы кейіпкерлер арқылы сол халыққа тән таныммен қатар белгілі бір бәріне ортақ, түсінікті, айтпаса да айдан анық ұғымның пайда болып, қалыптасатындығы да жасырын емес. Дүниежүзі халықтарын ортақ жүйе, ортақ модельге тоғыстыру үрдісі заманында әр этностың ұлттық мәдениеті мен тіл ерекшелігін сақтап қалу мәселесі қазіргі таңда өте өзекті. Адамзаттың танымын суреттейтін символдар, этномәдени белгілер, ұлттық реңкті білдіретін аялық білім және т.б. да рухани құндылыққа толы дүниелер әр ұлттың болмысын танытатыны ақиқат. Сол ұлттық болмыстың бірден бір көрінісін мифология әлемінен табатынымыз айдан анық, әсіресе мифтік кейіпкерлер әлемін зерттеу арқылы халық танымының қыры мен сырынан көп ақпарат аламыз.

https://doi.org/10.48081/DHNR8599

2025

Выпуск 1

Статья посвящена выявлению, определению и анализу коммуникативных стратегий и тактик в рекламных текстах. Актуальность работы определяется необходимостью использования коммуникативных стратегий и тактик при составлении рекламных текстов и возможностью достигать определенных объемов продажи и воздействовать на мысли и чувства адресата. В статье исследуются ключевые принципы, влияющие на эффективность рекламы в современном мире. В условиях перенасыщенного информационного пространства рекламные сообщения требуют особого внимания к выбору стратегий и тактик для установления успешного общения с целевой аудиторией. Работа делится на несколько частей. В первой части рассматриваются теоретические аспекты коммуникации в рекламе, включая понятия стратегии и тактики. Стратегия определяется как долгосрочное направление, которое устанавливает общие цели и задачи рекламной кампании, тогда как тактика представляет собой конкретные приемы и методы, используемые для их достижения. Во второй части статьи обсуждаются различные коммуникативные тактики, а также их влияние на восприятие рекламного текста. Акцент делается на важности понимания потребительской психологии и формирования эмоциональной связи с аудиторией, что способствует повышению эффективности рекламного сообщения. Третья часть посвящена анализу конкретных примеров рекламных текстов, где применяются различные тактические приемы, такие как стимулирование, обратной психологии и др. Успешное использование данных приемов может значительно усилить воздействие рекламы на потенциальных клиентов. Статья завершается выводами о необходимости интеграции комплексного подхода к конструированию рекламных текстов, который сочетает в себе как стратегии, так и тактики. Это позволит рекламодателям не только донести необходимую информацию, но и сформировать положительный имидж бренда, а также увеличить его конкурентоспособность на рынке.

https://doi.org/10.48081/SNHG1359

2025

Выпуск 1

Phraseologism is formed in the language of each nation based on their cultural customs and historical events. The article aims to compare national and cultural features and their image in phraseological units in Kazakh, Russian and English languages. During the research, the national similarities and peculiarities were defined in each language's phraseological units by recognizing each nation's cognition and culture. The linguistic worldview can be made by collecting phraseological units and making linguistic analysis (comparative, descriptive). This research is actual on this aspect. The worldview, cognition, and opinion of each nation are various and they are described in phraseological units in different ways. The main object of the article is the national and cultural phraseological units. The article's results are considered the study of the origin of phraseologisms of mentioned languages with the connection of the country's history, and the conclusion of the survey results. The specific feature of the article is using theoretical materials relating to definite practical examples and integrating them with the survey.

https://doi.org/10.48081/ZLYV5668

2025

Выпуск 1

Статья посвящена русским переводам романа О. Уайльда «Портрет Дориана Грея», выполненным М.Е. Абкиной, А.Б. Грызуновой и М.В. Немцовым, Д.Н. Целовальниковой, В.В. Чухно. Переводы рассмотрены с позиций идентичности как критерия достижения точности. При этом идентичность трактуется в аспекте передачи готического и двойничества. Обобщение способов воплощения готического и двойничества, установление идентичности как инструмента достижения точности перевода позволили систематизировать и описать особенности переводческих стратегий. Предметом исследования стали переводческая множественность и дисперсии. Выбор стратегии переводчиками, или авторская идентичность как проявление вторичной языковой личности переводчика, показан как прием воздействия на адресата текста. Установление типологии и своеобразия результатов переводов способствует определению перевода, близкого к оригиналу. Для понимания такой задачи важен анализ готического и двойничества как компонентов эстетизма Уайльда. Сравнение переводов позволило систематизировать разные виды идентичности и типы переводов. Идентичность писателя и английская идентичность в «женском» переводе Абкиной в силу приверженности творческому переводу обусловили утрату викторианской морали. Ориентация на массового читателя, замены и перестановки в «мужском» переводе Чухно тем не менее обеспечили близость роману Уайльда по причине стилистической точности. Обусловленность перевода Грызуновой и Немцова социально-культурным контекстом иллюстрирует наибольшее отклонение от оригинала.

https://doi.org/10.48081/SVTJ9104

2025

Выпуск 1

Мақалада анимистік, магиялық және шамандық нанымдар бойынша қазақ халқының санасындағы киелі, қасиетті деген ұғым-түсініктер сумен де астасып жатқаны әулие, баба, ата, бала, Алла, шайтан сөздерімен тіркескен гидронимдер негізінде қарастырылды. Статистикалық талдау барысында әулие, баба, ата, бала, Алла ұғымдарымен байланысты киелілік, магиялық сипаты бар 98 өзен атауы анықталды. Шайтан сөзі өзен атауларында кездеспейді, көлмен, құдықпен, бұлақпен байланысты ғана айтылатыны белгілі болды. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, әулиелік культімен байланысты гидронимдердің Қазақстанның әр түкпірінде бірдей кездесуі ислам дінінің бір орталықтан тарап, бір рухани қайнардан бастау алғанын көрсетеді. Мұндай «әулие» киелі таңбалаушы термині бар гидронимдердің семантикасында мифологиялық, киелі уәж бар, имплицитті түрде ол нақты және о дүниенің ара-жігін бөлетін шегараны көрсетеді. Баба, ата, бала тірек сөздерімен келген гидронимдер отбасы құндылықтарын танытса, шайтанмен байланысты атаулардың көптеп қойылу себебі нысанның алыстығымен, жолы қиын, қауіптілігімен және ол жерді қору, табиғатын сақтап қалу үшін қорқыту, үркіту мақсатында қойылғаны анықталды. Аталған су нысандарының барлығы дерлік халықтың тіршілік ортасы мен ментальды болмысын танытады.

https://doi.org/10.48081/KNDT2471

2025

Выпуск 1

Абайдың рухани мұрасы қазіргі таңда тұтас адамзаттың рухани қазынасына айналып отыр. Абай есімі дүниежүзі халықтары әдебитінің биік шыңындағы Шекспир, Пушкин, Гетелермен қатар тұрады. Абай – қазақ жазба әдебиетінің негізін қалаған ұлы тұлға екендігі бүгінде әлемге әйгілі шындық. Абайдың ағартушылық идеялары мен Абай мектебі ҚХР-дағы жазба әдебиетінің қалыптасуы мен дамуына үлкен ықпал етті, Абайдың ағартушылық идеялары тәлім-тәрбиемен қатар жүреді. Ол еңбек тәрбиесін-оқу мен білім алудың негізі деп түсінді. Абай жастарды жалқаулыққа салынбай, ғылым-білімді меңгеруге үндеді. Абайдың ағартушылық идеялары Қытай қазақтарының ғылым-білім үйренуіне үлкен жол ашты, Әсет Найманбай, Таңжарық Жолдыұлы, Көдек Маралбай, Жүсіпбек Қожа Шайықсылам Асқар Татанайұлы, Омарғазы Айтанұлы, Мағаз Разданұлы, Құрманәлі Оспанұлы, Боздақ Дүрбенбетұлы қатарлы ҚХР-дағы Қазақ жазушылары Абай мектебінен сусындаған, Абай және оның шығармалары ҚХР-дағы қазақ әдебиетшілерімен тығыз байланысты болып, оларға тікелеи ықпал жасаған, Абай шығармалары ҚХР дағы қазақ әдебиетінің дамуында орны бөлек болып саналады.

https://doi.org/10.48081/FSHK7298

2025

Выпуск 1