В данной статье представлены результаты исследования религиозного медиадискурса Казахстана. Медиасфера привлекает все большее вимание исследователей, так как именно в рамках ее изучения возможно боллее полно рассмотреть важные теоретические аспекты дискурса. здесь возможно проследить процесс порождения дискурса психосоциального феномена. Публицистика представляют собой материалы естественного языка. При создании данных текстов возможно изучение языкового материала с учетом социальных и индивидуальных особенностей носителей языка. Исследование проведено с целью поиска взаимосвязи между типами языковой личности авторов газетных статей и блогов - продуциентов дискурсивных практик и целями речевого воздействия. При этом особое внимание уделяется особенностям религиозного дискурса, который наблюдается в условиях десекуляризации. Изучение в данном аспекте позволяет рассматривать как лингвистические факторы, влияющие на его протекание. Эти возможности заключены в синтезе собственно лингвистических приемов и достижений смежных областей научного познания. Процессы, наблюдаемые в медиасфере, позволяют сделать вывод о том, что дискурсивные практики религиозного дискурса представлены довольно активно. При этом блогосфера в отличие от официальной прессы позволяет авторам более открыто и свободно проявлять свою позицию в рамках очерченного дискурса.

https://doi.org/10.48081/NPEI9381

2025

Выпуск 2

In modern national literary studies, Alash studies are becoming a fundamental branch. It is divided into chapters such as Akhmet studies, Magzhan studies, Zhusupbek studies, etc and is rapidly developing as separate teachings. This study examines research works to scientifically distinguish the contributions of T. Kakishuly to Alash studies. It evaluates the scholarly innovation and importance of the author, acknowledged as an Alash expert, in examining the lives and destinies of Alash leaders in relation to contemporary circumstances. The conclusions of the scientist about the important articles of the Alash intelligentsia in the history of Kazakh literary criticism and the formation of critical genres were evaluated. The research works written by the scientist, who was one of the first to actively engage in the return of Alash figures to national spirituality, also his articles, which made a great contribution to the study of their literary and scientific heritage, are examined. In a comprehensive study of the topic of Alash studies, it is clearly proved that T. Kakishuly was able to show a high example of collecting and summarizing information, analyzing and forecasting, and using archival data in differentiating their literary and scientific heritage. The purpose of the article is to determine the success and importance of the scientist's works related to Alash studies in National Literary Studies and to draw scientific conclusions from the point of view of today's growing requirements for the personality of the researcher. When writing the article, the comparative research method of comparativism was guided Additionally, a combination of empirical techniques (such as literary analysis and prediction) and theoretical research methods (including analysis and formulation) were used to provide scientific support for the main concepts presented.

https://doi.org/10.48081/HQCF3832

2025

Выпуск 2

Бұл мақалада ХХ ғ. Ұлы Отан соғысында батырлығымен әлемге аты шыққан жауынгер-жазушы Б.Момышұлының тұлғалық тілдік табиғаты зерттеледі.Адамзаттың санасы мен жанын аласапыран еткен қырғын соғыстағы жеке адам мен адамзаттың жауыздыққа қарсы тұрар тұлғасын қалыптастыратын тілдік концептілер қарастырылады.Адамның сан қилы жағдайда өзінің адамшылығын сақтауын, Отанын сатпау, Туған жерін қадірлеу, Ар-ұят, намыс пен парыз, борыш пен міндет мәселесі кеңінен қозғалады.Соғыс аренасы өз алдына бөлек дүние, ондағы заң мен әрекет өзгеше екендігі айтылады. Ұлы Отан соғысынан соң Батырдың шынайы дүниені өз саналық дүниетанымынан өткізіп, әлемнің бейнесіне тілдік тұрғыдан қарап, оған баға беруі, адамдармен қарым-қатынасы, майдандас достарымен пікірлесуі үлкен жауапкершілікті арқалатады.Өз ойынан туған «батырлық» туралы ойдың өшпеуі үшін ұрпағына мирас етпек ойы сөз болады. Б.Момышұлының соғыстағы ерлігі жаһанға таралып, кейін соғыс аяқталған соң, әскери академияны бітіріп, қызметке орналасарда әділетсіздіктер болғаны мәлім. Тіпті соғыста теңдессіз ерлік көрсетсе де, Совет Одағының Батыры атағының берілмеуі де баршамызға аян.Осындай қиындықтарды басынан өткерген адамның ой-тұжырымы сарапталады. Өзінің «Батыр» екендігін өзі мойындамаса да, халқы берген. Сондықтан Батыр өзін «Мен Халықаралық Батырмын» деп бағалаған. Б.Момышұлы кешегі жауынгер, тіпті жауынгер баласына деген құрметін еш жоғалтпаған. Зерттеу нәтижесінде Б.Момышұлының күрделі, терең, халықтың бүкіл ар-намысынан жаралған адал ұлы екендігіне көз жеткіземіз.Батырдың шығармаларынан «батырлық» концептісін тауып, оған концептуалды, дефинициялық, тарихи-этимологиялық талдаулар жасаймыз.

https://doi.org/10.48081/LFTV8646

2025

Выпуск 2

Қазақ әдебиетіндігі әр шығарма өзінше ырғақпен келеді. Әр заманның лебі мен сазын алып. Қаламгер туындысы қоғаммен тығыз байланыста, құрдас, кіндіктес болып келеді. Осындай сөзшілердің ішінде күбірі бөлек күнгейшіл жан Зейнолла Сәнік екені анық. Қазақ әдебиетіндегі әр толқын жіктеліп бөлініп, сараланып жатқанда шет жайлап жүріп келіп асылын сыртқа шашпай ортақ Отанға жеткізген әр өнерші менің білуімде жалынға қанатын күйдірмей жеткізген жанкешті. Әр осы жошындас қаламгер қиындығы мен қилы тағдырының арасында елге аңсап жеткен жан сөзін өмір мен өлімнің арасында безбендеп жеткізген шын ұлт асылдары. Олар өздері ғана аман жеткен жоқ, ұлт сөзінің шырағын сөндірмей боран ішіндегі қоламта отты қымтап орап, үрлеп жағып жеткен үмітті жолаушыдай ел қазынасы асыл сөзді жеткізді. Соның соқталы өкілі Зейнолла Сәнік. Зейнолла Сәнік өз шығармаларында қоғамның қасіретін, адам тағдырын терең түсініп, адам жанындағы ең нәзік сезімдер мен өмірдің мәнін ашты. Қалдырған асыл қазынасы ұлт сөзінің шырағын жандандырады. Біз аталған мақаламызда Зейнолла Сәніктің прозалық шығармаларын қарастыруды жөн деп білдік.

https://doi.org/10.48081/YMWM9383

2025

Выпуск 2

This study investigates podcasts on the topic of "Neurotechnologies" to develop a frame model that organizes key directions and concepts within this field. Both quantitative and qualitative methods were used for the analysis, including discourse analysis, content analysis, and the KWIC method using the "AntConc" software. As a result of the study, the frame was presented by four subframes: cognitive technologies, bioengineering and neurointerfaces, neurotechnologies in education, and phygital interfaces ("phygital" integration of the physical and digital worlds), which are subdivided into slots and subslots. The novelty of this research lies in the fact that it proposes, for the first time, a frame model of neurotechnologies within the lexicographical aspect. Previously, similar models were applied in other fields; however, their adaptation to lexicographic purposes has not been previously developed. The analyzed podcasts demonstrate colloquial speech, incorporating English loanwoards, borrowings, abbreviations, and everyday life examples, making the content accessible to a broad audience. Ethical aspects related to their impact on society, health, and education are also explored. This study will be valuable to both experts and the general public interested in modern technologies and their applications. The findings highlights the need for further research by including more podcasts to enable a deeper and more comprehensive analysis of the discussed topics.

https://doi.org/10.48081/IKOB6733

2025

Выпуск 2

Мақалада адам мен табиғат байланысы қарастырылған. ХХІ ғасырдағы жалпыадамзаттық құндылықтардың бірі – көркем прозадағы экологиялық мәселелер. Мақалада контент-талдау, интертекстуалдық талдау, интерпретациялық талдау әдістері қолданылып, экологиялық мәселелердің ұлттық деңгейдегі маңызы қазақ және жапон әдебиеті үлгісінде анықталған. Экологиялық мәселелердің берілуі – қазақ прозасындағы көркемдік интерпретацияның нәтижесі. Қазақ прозасында «ұлт трагедиясы» ретінде танылатын «Семей сынақ полигоны» тақырыбын қарастыру екі кезеңде жүзеге асырылды. Нәтижесінде екі кезеңдегі көркемдік, эстетикалық талаптар, символдық мән айқындалды. Көркем шығармада экологиялық апаттардың сомдалуы бүгінгі әлем әдебиетіндегі тенденциямен байланысты. Ұлттық әдеби үдерісте «Семей сынақ алаңын» «ұлт трагедиясы» ретінде танылуы қазақ прозасындағы экологиялық мәселелердің берілу ерекшелігін зерттеуді қажет етеді. Осыған сәйкес зерттеуімізде қазақ прозасындағы экологиялық мәселелердің тақырыптық арнасы, идеялық ерекшеліктері анықталған. «Семей сынақ алаңы» көркем шығармада сомдалуы «экосын» термині аясында қарастырылды. Әдебиеттегі экологиялық апаттардың сомдалуын зерттейтін жаңа сала бүгінгі күні қарқынды дамуда. Қазақ және жапон әдебиетін салыстыру экологиялық мәселелердің бүкіл әлемдік маңызға ие екенін көрсетеді. Адам мен табиғат байланысын талдауда экологиялық апаттардың зардабы ұлттық, бүкіл әлемдік деңгейде қарастырылады.

https://doi.org/10.48081/UNFQ9326

2025

Выпуск 2

Целью исследования является рассмотрение феномена лингвоэтнического барьера при переводе художественного текста и способов его преодоления на примере поэмы Ильяса Жансугурова «Кулагер». Материалом исследования послужили главы «Толғану», «Туған жер», «Ақан» из поэмы «Кулагер». Методами исследования выступили анализ, синтез, обобщение и систематизация научных источников по проблеме исследования. В качестве практических методов послужили метод сплошной выборки, сравнительно-сопоставительный анализ. Обоснована актуальность проблемы лингвоэтнического барьера. Рассмотрены подходы к пониманию лингвоэтнического барьера. Определены факторы, влияющие на возникновение лингвоэтнического барьера. Отмечено, что перевод с точки зрения лингвоэтнического аспекта направлен на решение языковых трудностей посредством поиска оптимальных приемов достижения эквивалентности перевода вследствие языковой асимметрии, отсутствия эквивалентных единиц и/или наличия этнокультурных особенностей. Соответственно, преодоление лингвоэтнического барьера в переводе осуществляется на когнитивном, семантическом и культурном уровнях. Рассмотрение лингвоэтнического аспекта русского и английского перевода глав «Толғану», «Туған жер», «Ақан» из поэмы «Кулагер» показал, что в русском варианте перевода в большей степени использованы возможности художественного стиля для передачи эквивалентности этнически окрашенных единиц, тогда как в английском варианте по большей части передаются имена и реалии, однако культурный колорит страны и ценности народа не учитываются. Наиболее частотными в русском варианте перевода являются фразы, эквивалентность которых достигается на уровне высказывания, тогда как в английском варианте чаще встречаются эквивалентность на уровне сообщения и описания.

https://doi.org/10.48081/CTYA2622

2025

Выпуск 1

Аннотация Қазақ және онымен қандас бірқатар түркі тектес халықтардың қаһармандық эпосы үлгілерінің тұрақты сюжеті болып табылатын оқиғалардың және тұрақты кейіпкерлері болып табылатын тарихи тұлғалар туралы сөз қозғау – өзекті мәселе. Ноғай Ордасы билері мен мырзаларының эпикалық бейнелеріндегі тарихи шындық пен суреткерлік көзқарастың арақатынасы ғылыми тұрғыдан қарастырыру эпостануда ертеден қолға алынған еді. Бұл жырларды бірнеше ғасыр бойы ұрпақтан ұрпаққа жеткізіп келген елдердің ауызша тарихтамасы осы қайраткерлер туралы туындылардан бастау алатынының сырын ашуға талпыныс жасалады. «Ноғайлы дәуірі» деп аталатын XIV-XVII ғасырлар аралығындағы тарихи кезеңнің сан алуан оқиғаларының ішінен эпосты тудырған ортаның таңдап алып жырларына арқау қылған жағдайлардың тағлымдық мәні зор екені мақаладағы мәтіннамалық талдаулар мен деректемелелік шолулар арқылы ашып көрсетіледі. Кейіпкерлердің мінездемелерінен халықтың өз тарихына берген бағасы айқын аңғарылатынына оқырман назары аударылады. Бұл жырлардағы жағымды кейіпкерлер арқылы ата-бабаларымыз өздерінің «мінсіз билеуші» туралы асыл армандарын білдіргеніне айрықша көңіл бөлінеді. Ол ойымызды дәлелдеу үшін Едіге, Нұрадын, Мұса бейнелеріне талдау жасалады.. Халық «алтын ғасырымыз» деп бағалаған Ноғайлы дәуірінің келмеске кетуіне апарып соқтырған себептер Ұлы Ноғай ордасында Мұса бидің ұлдары мен одан кейінгі ұрпақтарының тұсында орын алған үш бұлғақтың кезінде айрықша белсенділігімен дараланған тарихи тұлғалардың іс-әрекеттерінін бейнелену ерекшеліктерін пайымдау арқылы ашып көрсетіледі. Посткеңестік кеңістікті мекендеген түркі халықтарының барлығына қатысы бар Ноғайлы ұлысының біртіндеп ыдырауына себеп болған жайттарды бұл халықтардың барлығы өз трагедиямыз деп қабылдағаны Мұса мен Жаңбыршы ұрпақтарының арасындағы алаауыздық туралы туындылардан аңғарылатынына көңіл бөлінеді. Ысмайыл секілді халық жадында келеңсіз әрекеттерімен ғана есте қалған Ноғай ордасы мүшелерінің бейнелері ел тәуелсіздігіне қауіп төндіретін жайттарды сабақ ретінде бұқараның санасына сіңіру тұрғысынан маңызды екеніне тоқталамыз. Мамай, Орақ, Қарасай, Қази секілді тұлғалар эпостың жағымды кейіпкерлеріне айналуына олардың ұлыс ішіндегі қырқыстарға қатысудан аулақ болғаны себеп болғаны деректер келтіру арқылы дәлелденеді. Орманбет бидің өлген күні туралы естелік қыпшақ тілдес түркі халықтарының барлығының фольклорында сақталуы туралы да еңбек авторлары өзіндік ой қорытындыларын жасаған.

https://doi.org/10.48081/VTEY7546

2025

Выпуск 1

Балалар әдебиетіндегі фэнтези жанры – балаларға арналған әдебиеттегі ерекше бағыт, ол жас оқырмандарды қиял әлеміне саяхатқа шығарады. Фэнтези жанрының басты ерекшелігі – шындыққа жатпайтын, бірақ логикалық құрылымға ие әлемдер мен оқиғаларды суреттеу. Грек философиясында φαντασία (фантазия) ретінде дүниеге келген, бүгінгі күні біз түсінетін қиял ұғымы әртүрлі мағынаға ие және әртүрлі функцияларды қамтиды. Мақалада фантазия, фэнтези, сиқыр, қиял, екінші әлем түсініктерін әдеби түсіндірме сөздіктерден, философ Платон, Аристотельдің теориялық тұжырымдары, шетелдік және отандық зерттеушілердің еңбектеріне шолу арқылы түсіндірілді. Балаларға арналған фэнтези шетелдік және қазақ әдебиетіндегі ертегі-хикаялардың поэтикалық ерекшеліктерін, кейіпкерлер әлеміне, көркемдік жүйесіне мысал келтіре отырып талданды. Балалар әдебиетіндегі антропоцентризм көркемдік деңгейі де қарастырылады. Бұл барлық фантастикалық шығармаларға тән құбылыс. Қиял-ғажайып шығармалардағы осындай антропоцентрлік құбылыстардың әрқайсысына тән белгілерді ажыраттық. Фантастикалық шығармаларда сиқырға ие және тылсым күшті игеруші әйел образында беріледі, бұл сиқырды меңгеру деңгейімен сипатталады. Қазақ және ағылшын әдебиетіндегі шығармаларда да осы құбылыстың берілу тәсілі мен жолы қарастырылды. Зерттеу барысында герменевтикалық, компаравистикалық, салыстырмалы-тарихи талдау әдістері қолданылды.

https://doi.org/10.48081/AOWA1017

2025

Выпуск 1

ХХ ғасырдағы қазақ әдебиеті әйел образын жаңа қырынан суреттеген шығармаларға өте бай. Сондай шығармалардың қатарында қазақ әдебиеті тарихына жаңа леп әкелген «Шолпанның күнәсі» әңгімесі мен «Ұлпан» романы. Мақалада Мағжан Жұмабаевтың «Шолпанның күнәсі» әңгімесі мен Ғабит Мүсіреповтің «Ұлпан» романына салыстырмалы талдау жасалады. Талдау шығармалардың тақырыптық, идеялық, көркемдік ерекшеліктеріне негізделеді. Ұлттың анасы, ұрпақтың тәрбиешісі, әулеттің аяулысы болған қазақ қыздарының тағдыры айрықша суреттеледі. Шығармалардың әсерлі сезім мен жан толғауы секілді әсер беретін ерекшелігі, кейіпкерлер бейнесінің, образының тосындығы, туындылардағы ақындық тіл, кейіпкер ойымен астасып кететін толғаныстар шығармалардың көркем табиғатын тануға жетелейді. Әр адамның ішкі жан дүниесі нәзік те терең сезімдерге толы. Сол сезімдерді оқырманға жеткізе білу – автордың шеберлігі. Ішкі сезім иірімдерін автор көбіне психологиялық жайттар арқылы жеткізеді. Сондай психологиялық детальдар оқырманның жан дүниесін, жүрегін елжіретпей қоймауы мүмкін емес. Сондықтан да бүгінгі мақаламыздың негізі болып отыраған қос туынды әйел адамының ішкі психологиясының көрінісі. Қазақ әдебиетінде елеулі орны бар классикалық шығармалар саналатын «Шолпанның күнәсі» мен «Ұлпан» туындыларында әйел психологиясы мен нәзік болмысы анық көрінеді. Қазақ әдебиетіндегі аналар галереясын жасаған Ғ.Мүсіреповтің Ұлпан образы мен сыршыл ақын Мағжанның Шолпаны арасындағы ұқсастықтар мен айырмашылықтар бар. Мақалада осы ерекшеліктер шығарма үзінділерімен талданады. Мағжанның «Шолпанның күнәсі» әңгімесі мен Ғабиттің «Ұлпан» романы – әйел жанының психологиялық қатпарларын ашу арқылы қазақ прозасына жаңа бағыттың бастауына жол берді.

https://doi.org/10.48081/EDGO6589

2025

Выпуск 1