The article explores the structural and content-related aspects of defining a language situation, which is a central category in sociolinguistics. A language situation represents the hierarchy of language use within a specific administrative-territorial unit. As a system, a language situation consists of both permanent elements and variable components. While the elements of a language situation include the spheres of language use, its components are the languages themselves and their forms of existence. This study clarifies the classifications of language situations based on research in this field. The authors describe the language situation in Kazakhstan, relying on theoretical conclusions and established classifications. For the first time, the qualitative aspect of the language situation in Kazakhstan is revealed, identifying the number of languages that constitute the modern linguistic landscape and determining their functional domains. A classification of the actually functioning languages in the country is provided. One of the key issues discussed in the article is the nature of language existence forms, which are considered in sociolinguistics as linguistic states. The authors argue that the use of idioms (languages) encompasses various social spheres, each of which is served by different forms of language existence. Furthermore, the authors highlight the intensive development of translanguaging in Kazakhstan’s language situation, which is vividly manifested in people’s speech practices and urban epigraphy.

httpd://doi.org/10.48081/BTOUPh3.2026/498-512

2026

Выпуск 3

This article highlights the linguodidactic problems of the formation of professionally-oriented dialogical speech within the framework of group work of students of future teachers. The authors put forward theses on the importance of role-based situational exercises in the process of professional and methodological training of students − future teachers of foreign languages, which in turn are an integral part of foreign language practice classes, and therefore should not replace seminars or practical classes on foreign language teaching methods. The objective of professionally-oriented training of students is the intensification and professionalization of classes in the practice of a foreign language, the maximum use of the potential of these classes for the formation of professional and methodological competencies. It should be noted that such a task is to ensure that by the first pedagogical practice, students have already become familiar with some elements of speech pedagogical communication and the basic professional and methodological skills, particularly the ability to teach oral forms of communication. For further professionalization of speech communication, it is necessary to develop exercises aimed at developing role-playing speech situations in pair or group work. The authors of the article analyze speech situational exercises and give recommendations on their application in the educational process.

https://doi.org/10.48081/BTOUPh3.2026/85-98

2026

Выпуск 3

Сөздердің этномәдени коннотациясы арқылы халықтың мәдениеті, тұрмыс-тіршілігі, дүниетанымы, тарихы көрініс табады. Осыған орай қиял-ғажайып ертегілердегі этномәдени коннотацияны зерттеу ғылыми қызығушылық тудырады. Мақалада қазақ қиял-ғажайып ертегілеріндегі мифонимдердің этномәдени коннотациясы зерттелді. Ғылыми зерттеудің мақсаты – «Күн астындағы Күнікей қыз» қиял-ғажайып ертегісіндегі мифонимдердің этномәдени коннотациясына тілдік тұрғыда талдау жасау. Зерттеудің өзектілігі «Күн астындағы Күнікей қыз» қиял-ғажайып ертегісіндегі мифонимдердің этномәдени коннотациясының ерекшеліктерін анықтау қажеттілігіне байланысты түсіндіріледі. Мақалада «коннотация», «этномәдени коннотация» терминдерінің анықтамалары беріліп, зерттелуіне шолу жасалынды. Сонымен бірге «Күн астындағы Күнікей қыз» ертегісіндегі мифонимдердің этномәдени ерекшеліктері мен тарихи-тілдік контексі анықталды, ертегіден алынған нақты мысалдар негізінде талданды. Зерттеу барысында «Күн астындағы Күнікей қыз» қиял-ғажайып ертегісіндегі мифонимдердің жағымды және жағымсыз этномәдени коннотациясы сараланды, мифонимдердің қазақ халқының дүниетанымындағы, этникалық мәдениетіндегі, фольклорындағы орны ерекше екендігі анықталды. Тақырыпты зерттеу нәтижесінде «Күн астындағы Күнікей қыз» ертегісіндегі мифонимдердің мифоантропоним, мифоперсоним, мифотопоним, мифозооним, мифофитоним сияқты түрлері анықталып, этномәдени коннотациялары жүйелі түрде зерделенді. Зерттеудің нәтижесі қазақ тіл білімінің лингвофольклортану, лингвомәдениеттану, этнолингвистика, когнитивтік лингвистика т.б. бағыттарының теориялық мәселелерін тереңдете зерттеуге көмектеседі.

https://doi.org/10.48081/BTOUPh3.2026/313-324

2026

Выпуск 3

Современная казахстанская городская повесть представляет собой самобытное литературное явление, искусно сочетающее в себе традиционные нарративные формы и элементы мифопоэтического мышления для художественного осмысления динамично развивающейся городской среды. В представленной статье проводится детальный анализ жанровых особенностей и ключевых концептов, характерных для повестей Елены Клепиковой «В городе яблок. Были и небыли» и Ильи Одегова «Снег в паутине». Основной целью данного исследования является всестороннее выявление уникальных жанровых характеристик и концептуальной системы, присущих казахстанской городской повести начала XXI века. Методологическая база исследования опирается на комплексное применение жанрово-стилистического и концептуального анализа, а также на использование элементов когнитивной лингвистики для более глубокого проникновения в смысловую структуру произведений. В ходе проведенного анализа были выявлены такие ключевые концепты, как «городская память» и «городская идентичность», играющие центральную роль в формировании художественного мира исследуемых повестей. Результаты данного исследования способствуют расширению теоретических горизонтов в области изучения городской литературы и локального текста, а также могут быть успешно использованы в образовательных программах по литературоведению, культурологии и урбанистике.

https://doi.org/10.48081/BTOUPh3.2026/513-523

2026

Выпуск 3

Мақала ХХ ғасырдағы қазақ поэзиясында қалыптасқан әлемнің тілдік бейнесін зерттеуге арналған. Талдау объектісі — ерте модернизмнен бастап посткеңестік поэтикалық дәстүрге дейінгі әртүрлі ұрпақ ақындарының шығармашылығы. Бұл мақалада Мағжан Жұмабаев, Сәкен Сейфуллин, Олжас Сүлейменов, Мұқағали Мақатаев және басқа да авторлардың шығармаларында поэтикалық бейнелер, метафоралар, фразеологизмдер мен мәдени символдар арқылы көшпелі өркениет дәстүріне негізделген ұлттық ұғымдар, сондай-ақ жаһандық аудиторияға бағытталған әмбебап мағыналар қалай көрініс табатыны қарастырылады. Автор лингвомәдени, семантикалық және салыстырмалы-типологиялық талдау әдістерін қолдана отырып, қазақ поэзиясының мәдени коды мен дүниетаным ерекшеліктерін ашып көрсетеді. Ақындардың шығармаларында ұлттық мифтер мен дәстүрлі таным қазіргі өркениеттік көзқараспен ұштасып, жаңа мазмұнмен толығады. Сонымен қатар, поэзиядағы тілдік бейне — тек көркемдік құрал ғана емес, ол ұлттың рухани дүниетанымының айнасы, тарихи санасының жалғастығы ретінде қарастырылады. ХХ ғасырдағы қазақ поэзиясы ұлттық рухты, тарихи жадыны және адамзаттық құндылықтарды тілдік құралдар арқылы үйлестіріп, поэтикалық мәтіндердің мәдениаралық ықпалын арттырады. Мақалада қазақ поэзиясы арқылы қалыптасқан әлем бейнесінің терең құрылымы мен символикалық мәні ашылып, оны қазіргі гуманитарлық ғылымдар тұрғысынан бағалаудың өзектілігі дәлелденеді.

https://doi.org/10.48081/BTOUPh3.2026/184-199

2026

Выпуск 3

Бұл мақалада Америка әдебиетінің классигі Джек Лондонның қазақ әдебиетінің біртуар қаламгері Мұхтар Әуезов шығармашылығына тигізген әсері қарастырылады. Әдебиет әлеміндегі қос алып – Мұхтар Әуезов пен Джек Лондон туындыларындағы идеялық және көркемдік үндестіктің сырын ашу – әдебиеттану ғылымының жаңаша зерттеулерін қажет ететін маңызды бағыт. Екі жазушының шығармашылық әлеміне терең бойлап, олардың арман-мұраттарының, дүниетанымы мен көркемдік шеберлігінің ортақ қырларын табуға ұмтылу – зерттеуіміздің негізгі нысандарының бірі. Екі автор шығармаларындағы көркемдік, стильдік және терең идеялық ұқсастықтар талданып, табиғатты шеберлікпен суреттеу, адам мінезін шынайы бейнелеу және әлеуметтік күрес тақырыбындағы өзара байланыстар анықталады. Сонымен қатар екі қаламгердің өз заманының шындығын көркемдік тұрғыдан бейнелеудегі ерекшеліктері сараланып, олардың реалистік әдісінің ұқсас тұстары ашып көрсетіледі. Зерттеу барысында Дж. Лондонның озық идеяларының қазақ әдебиетіндегі интерпретациясы салыстырмалы талдау әдісі арқылы қарастырылып, Мұхтар Әуезов шығармаларындағы Лондон ықпалының көріністері әдеби-теориялық тұрғыдан зерделенеді. Бұл зерттеу американдық және қазақ әдебиеттері арасындағы шығармашылық байланыстарды жан-жақты талдап, олардың әдеби дәстүр мен көркемдік әдіс тұрғысынан өзара ықпалдастығын тереңірек түсінуге септігін тигізеді.

https://doi.org/10.48081/BTOUPh3.2026/157-171

2026

Выпуск 3

Филолог-студенттерді даярлаудың маңызды бағыты – олардың лингводидактикалық құзыреттіліктерін қалыптастыру. Бұл құзыреттілікті дамытуда кейс әдісін қолдану өзекті мәселе болып табылады, әсіресе қашықтан оқыту жағдайында оның тиімділігі арта түседі. Осы зерттеудің мақсаты – филолог-мамандарды оқытатын білім беру бағдарламаларында лингводидактикалық құзыреттіліктерді қалыптастыру үшін кейс әдісін қолданудың тиімділігін анықтау және оны білім беру процесіне енгізу жолдарын негіздеу. Зерттеу барысында «Қазақ тілі мен әдебиеті» мамандығының студенттеріне арналған кейс-тапсырмалар әзірленді және олардың тиімділігі бағаланды. Материалдар ретінде әдістемелік әдебиеттер, диагностикалық тесттер және студенттерге арналған сауалнама құралдары қолданылды. Зерттеу әдістеріне талдау, синтез, абстракциялау, құрылымдау, сауалнама, эмпирикалық бақылау және диагностикалық зерттеулер енді. Нәтижелер көрсеткендей, студенттердің 93%-ы кейс әдісімен жұмыс істеуді оң бағалайды, өйткені ол ақпаратты сыни тұрғыдан талдауға, кәсіби шешімдерді негіздеуге және коммуникативтік дағдыларды дамытуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, сауалнама нәтижелері кейс әдісінің студенттердің әдістемелік құзыреттілігін арттыруда маңызды рөл атқаратынын көрсетті. Студенттер жинақталған ақпараттың құрылымдалған түрде берілуін, мәселелерді шешуге арналған практикалық тапсырмалардың болуын және оқу материалының кәсіби қызметпен байланысын атап өтті. Зерттеу нәтижелері кейс әдісін филолог-студенттердің лингводидактикалық құзыреттілігін дамыту құралы ретінде қолдану қажеттілігін дәлелдеді. Сонымен қатар, студенттердің пікірлері негізінде кейстерге түзетулер енгізіліп, олардың құрылымы мен мазмұны жетілдірілді. Қашықтан оқыту жағдайында кейс әдісінің қолданылуы білім алушылардың өз бетінше жұмыс істеу дағдыларын қалыптастырып, сыни ойлауын дамытатыны анықталды. Осылайша, зерттеу қорытындылары кейс әдісін білім беру бағдарламаларына интеграциялаудың өзектілігін және оның практикалық маңыздылығын растайды.

https://doi.org/10.48081/BTOUPh3.2026/26-39

2026

Выпуск 3

Бұл зерттеуде билингв балалардың сөйлеуінде кездесетін фонетикалық интерференция құбылысы жан-жақты қарастырылды. Зерттеудің негізгі мақсаты – екі тілді меңгеру процесінде қазақ және орыс тілдерінің дыбыстық жүйелерінің өзара ықпалын анықтау, фонетикалық интерференцияның негізгі түрлерін сипаттау және оны түзету жолдарын ұсыну. Зерттеу барысында билингв балалардың сөйлеу ерекшеліктері диагностикалық әдістер арқылы бағаланып, олардың қазақ тіліндегі дыбыстарды дұрыс меңгеру деңгейі, интонациялық өзгерістер және артикуляциялық ерекшеліктері талданды. Сонымен қатар, ата-аналар мен мұғалімдерге сауалнама жүргізіліп, тілдік ортаның фонетикалық интерференцияға әсері зерттелді. Алынған мәліметтер статистикалық әдістер арқылы өңделіп, фонетикалық интерференцияның жиілік көрсеткіштері анықталды. Зерттеу нәтижелері фонетикалық интерференцияның билингв балалардың сөйлеу дағдыларын қалыптастыруда маңызды рөл атқаратынын көрсетті. Қазақ тілі мен орыс тілінің фонологиялық ерекшеліктерін ажыратуда қиындықтар туындайтыны анықталды, әсіресе дауысты және дауыссыз дыбыстардың алмастырылуы, сөйлемдегі екпіннің өзгеруі және интонацияның бұзылуы жиі кездесетін қателер ретінде тіркелді. Сондай-ақ, тілдік ортаның ықпалы қазақ тілінің фонетикалық нормаларын меңгеруде шешуші фактор екені анықталды. Алынған нәтижелер негізінде фонетикалық интерференцияны түзетуге арналған әдістемелік ұсыныстар жасалды. Дыбыстарды дұрыс артикуляциялау жаттығулары, интонациялық ерекшеліктерді меңгеру әдістері, сөздік қорды байытуға арналған тапсырмалар және ата-аналар мен мұғалімдермен жұмыс жүргізу стратегиялары ұсынылды. Бұл зерттеу билингв балалардың қазақ тілін меңгеруіндегі қиындықтарды түсінуге, фонетикалық интерференция деңгейін төмендету жолдарын анықтауға және қазақ тіліне тән дыбыстарды дұрыс меңгеруге бағытталған кешенді әдістерді ұсынуға көмектеседі.

https://doi.org/10.48081/BTOUPh3.2026/589-604

2026

Выпуск 3

Түркістан Республикасының ресми басылымы саналған «Ақ жол» газетінде (1920-1926) қазақ халқының біртуар перзенті, көрнекті алаш қайраткері Міржақып Дулатұлының өмірі мен шығармашылығына байланысты құнды дерек көп кездеседі. Қалам қайраткерінің «Ақ жол» газетінде біршама мақаласы, хабары және алты өлеңі жарияланған. Аталған өлеңдердің үшеуі ақынның шығармалар жинағына еніп, ғылыми айналымға қосылса, қалған үшеуі арнайы қарастырылмаған. Мақаланың мақсаты – Міржақып Дулатұлы өмірінің Ташкент, Семей кезеңдерін Түркістан баспасөзінің ресми үні – «Ақ жол» газеті негізінде нақтылау және «Балқия» драмасы, арнайы қарастырылмаған үш өлеңнің шығу тарихы, жазылу кезеңін анықтап, автор бейнесін ашу. Бұл мақсатта газетте басылған мақалалар, өлеңдер, деректер және тұлғаға қатысты жазылған ғылыми зерттеулер, естеліктер, сол кезеңде шыққан мерзімді басылымдар қаралды. Ташкент кезеңіне дейінгі қызметін нақтылау үшін РФ Омбы облысының тарихи архивіндегі құжаттар қосымша қаралды. Мақалада мәдени-тарихи, биографиялық, құрылымдық-сипаттамалық әдістер қолданыс тапқан. Зерттеу нәтижесінде «Балқия» драмасы мен үш өлеңнің жазылуы, шығу тарихы нақтыланып, тарихи дерегі мол туындылар екені айқындалды. Тұлғаның ғұмырнамасында ерекше орын алатын Ташкент, Семей кезеңдері Түркістан баспасөзіндегі деректер мен архив құжаттары арқылы толықтырылды. Мақала нәтижесі Міржақып Дулатұлының өмірі мен шығармашылығын зерттеуге, толықтыруға септігін тигізеді.

https://doi.org/10.48081/BTOUPh3.2026/368-382

2026

Выпуск 3

Қазіргі медиакеңістікте тілдік нормалардың сақталмауы жиілеп, бұл құбылыс қоғамдық сана мен тіл мәдениетіне айтарлықтай әсер етуде. Мақалада медиакеңістікте орын алатын тілдік ауытқулардың түрлері мен себептері ғана емес, олардың әлеуметтік, мәдени салдары да талданады. Авторлар тілдік нормалар мен ауытқулардың ара-жігін ашып, интернеттегі қарым-қатынастың табиғаты, әлеуметтік желілердегі тілдік ықшамдаулар, код араластыру құбылысы, орфографиялық және грамматикалық қателіктердің жиілеуі секілді факторларды нақты мысалдармен сипаттайды. Зерттеу аясында Талдықорған қаласында сауалнама жүргізіліп, медиакеңістікте қазақ тілінің қолданылуына қатысты халықтың көзқарасы зерттелді. Нәтижесінде респонденттердің басым бөлігі тіл тазалығын сақтаудың маңыздылығын мойындағанымен, код араластыру мен орфографиялық қателердің жиі кездесетіні анықталды. Сонымен қатар, сауалнама нәтижелері арқылы қарапайым халықтың тіл тазалығына деген көзқарасы мен медиатілді қабылдау деңгейі анықталады. Бұл зерттеу қазақ тілінің сандық дәуірдегі дамуына, жаһандану жағдайындағы трансформациясына баға беруге мүмкіндік береді. Мақалада тілдік нормаларды сақтау – тек лингвистикалық емес, сонымен қатар ұлттық сана мен мәдениетке қатысты маңызды мәселе екендігі ерекше атап өтіледі. Осыған байланысты авторлар тілдік сауаттылықты арттыру, журналистер мен блогерлердің кәсіби тілдік даярлығын күшейту, білім беру жүйесінде стилистика мен тіл мәдениетіне басымдық беру секілді нақты ұсыныстар ұсынады.

https://doi.org/10.48081/BTOUPh3.2026/682-696

2026

Выпуск 3