Қазақ тілінің қалыптасу, даму тарихын, сөз қолданыстарын зерттеуде мақал-мәтелдердің рөлі ерекше. Қазақ паремиологиясындағы тілдік тұлғалардың семантикасын, грамматикалық ерекшеліктерін,сөзжасамын, қолданысын зерттеу – бүгінгі таңдағы өзекті әрі маңызды мәселелердің бірі. Қазақ паремиологиясындағы тілдік бірліктердің біршамасы концептуалды, бинарлық оппозиция тұрғысынан зерттеліп, мағыналық топтары анықталып, текстологиялық тұрғыдан талданғанымен, заттанған сөздердің семантикасы, грамматикалық ерекшеліктері, олардың қолдану жиілігі – әлі күнге дейін зерттелмеген тақырып. Сондықтан бүгінгі мақаламызда қазақтың бай паремиологиясындағы заттанған сөздер талданды. Бұл тақырып қазақ тіл білімінде алғаш рет мақала деңгейінде сөз болып отырғандықтан, әлі де жекелеген талдаулар мен зерттеулерді қажет етері сөзсіз. Мақаланың негізгі мақсаты – қазақ паремиологиясындағы заттанған сөздерді анықтап, олардың семантикалық табиғатын ашу, қолданысын саралау. Осы мақсатқа жету жолында мақалада субстантивация құбылысының паремияларда көрініс табуы, мағыналық байланысы анықталды. Мақалада ғалым Ә.Қайдардың «Халық даналығы» еңбегі мен «Бабалар сөзі» жүзтомдығының 65-томы (2010) негізгі дереккөз ретінде пайдаланылып, отандық және шетелдік ғалымдардың теориялық тұжырымдары мен түсіндірмелері басшылыққа алынды. Мақаланың зерттеу нәтижелері паремиология, семантика, қазақ сөзжасамы, грамматология бағытындағы зерттеушілерге пайдалы болмақ.

10.48081/IACQ7202

2025

Выпуск 4

Вопрос просторечия в современной казахстанской лингвистике занимает ключевое место в исследовании многообразия и уникальных особенностей региональных говоров, что отображает как богатство, так и многообразие казахского языка. Исследования, проводимые в рамках диалектологических экспедиций по различным районам Казахстана, направлены не только на сбор лексического материала, но и на всесторонний и детализированный анализ фонетических характеристик речи носителей просторечия. Настоящая статья представляет собой углубленный и системный анализ фонетических модификаций, наблюдаемых у носителей просторечия казахского языка, и основывается на полевых материалах, собранных авторами в четырех различных регионах республики. В процессе исследования аудиоматериалов были выявлены и тщательно описаны важные изменения в произношении, включая нарушения гармонии гласного звука [ә], различные проявления губной гармонии, а также специфические фонетические явления чеканья и йеканья. Эти модификации обладают не только лингвистической, но и социокультурной ценностью, способствуя более глубокому пониманию динамики казахского языка, его региональных вариаций и расширяя теоретические рамки в области диалектологии и фонетики, что особенно актуально в современных условиях глобализации и культурного обмена между народами.

10.48081/SFMU9859

2025

Выпуск 4

The article is devoted to the study of the linguocultural code in proverbs reflecting family relations in the Kazakh and English languages. The purpose of the study: to reveal and analyze the peculiarities of the linguistic, cultural code in paremias about family relations based on the material of the Kazakh and English languages, with an emphasis on cultural meanings, values and worldview aspects reflected in proverbs and sayings. The main attention is paid to the analysis of how the cultural values, worldview and traditions of these peoples are expressed in brief expressions of proverbs. The authors examine specific linguistic and cultural codes that form the concept of ‘family relations’, as well as common and unique features characteristic of each studied cultures. A special place is occupied by the identification of semantic, figurative components that emphasize the national identity of the contrasted languages. Comparative analysis shows how universal values, such as, family values, respect for elders, mutual assistance and moral principles are transmitted through proverbs, taking into account ethnocultural characteristics. The study of the linguocultural code in proverbs allows us to identify how language and culture interact to convey values, worldview, social experience. This contributes to understanding the concept of ‘family relations’ through the prism of linguistic, cultural differences. Theoretical significance lies in identifying common and unique features in Kazakh and English cultures, which expands knowledge about the mechanisms of national identity formation through language. The study is based on linguistics, cultural studies, ethnolinguistics, which allows taking into account both linguistic and linguacultural aspects. The results of the study expand the understanding of the interaction of language and culture, and also contribute to a deeper understanding of intercultural communication. The proposed methods of comparative and semantic analysis can be applied in other studies aimed at studying cultural concepts in different languages.

10.48081/VNGR5700

2025

Выпуск 4

The presented work examines the emerging field of neurolinguistics — neuropoetics, the subject of which is the study of the mechanisms of perception, interpretation and generation of poetic text involving various parts of the brain. Special attention is paid to the functional specialization of the hemisphere: the right hemisphere is associated with creative thinking, understanding metaphors, emotional expressions and holistic perception, while the left hemisphere is associated with logical thinking and processing verbal information. Experimental data are presented that prove the activation of emotional and sensory areas of the brain when perceiving poetry, in particular, the medial prefrontal cortex, amygdala, insula, as well as Broca's and Wernicke's zones. The features of oculomotor activity when reading a poetic text are considered: fixations, saccades, the influence of inversions and enjambments. The importance of intonation as a means of conveying poetic information is emphasized. Special attention is paid to artistic perception as an active spiritual process, including the choice of motive, stylization and realization of the author's idea through the word. The neural mechanisms of speech sound recognition, the organization of neural modules, and the role of intention neurons in the formation of expressive speech are also described. It is pointed out that the poetic text activates not only cognitive, but also aesthetic, sensory aspects of perception. Thus, neuropoetics is an interdisciplinary field that combines data from neurophysiology, psycholinguistics, and literary studies, and reveals a complex multilevel process of poetic creativity and perception.

10.48081/NZNG3683

2025

Выпуск 4

Words of folklore are a convenient material for use at different stages of language learning from Elementary to Advanced. Various genres of folklore provide a wide methodological range of application in the educational process (from commenting on proverbs and sayings in different languages to staging fairy-tale interludes). They are especially in demand in parallel teaching of typologically different languages, such as Kazakh, Russian and English. Pedagogical experience shows that the complexity of language tasks on proverbs and sayings is practically inexhaustible and depends on the level of preparation of students in the direction of specialization. The development of students’ vocabulary occurs not only quantitatively, but also qualitatively. By clarifying the meanings of words, understanding their figurative meanings as a result of searching for the semantic accuracy of using synonyms, antonyms and polysemantic words, students can analyze the laconic, but bright figurative side of proverbs and sayings. Various forms of vocabulary work on the material of oral folklore works contribute to the expansion of vocabulary, the formation of stylistic flair, the development of the correct grammatical design of one’s own statements about the analyzed text.

10.48081/CVTW9704

2025

Выпуск 4

The article is devoted to studying the specifics of Russian women's poetry in Pavlodar Irtysh region. The topic’s relevance is due to the regional, gender, social, historical and cultural nature of the material being studied. The object of the article is the work of Tatyana Zotova, which most representatively reflects the specifics of modern Russian women's Pavlodar poetry. Women's Russian poetry of Pavlodar Irtysh region reflects the state of society and a particular person in a situation of significant historical changes: the breakdown of a unitary country, the formation of new sovereign states, changes in worldwide; and at the same time saving fundamental values – love, friendship, interethnic respect, hope, faith. In this sense, the literature of the Pavlodar Irtysh region, which has an incomparable filling of the history of the “image of the place” of a particular area, fits into the general context of Russian literature with the “all-humanity” of its content, expressed through an artistic form that fascinates with creativity power. The materials of this study can be used for investigating regional literary features (locus, image of a place), for studying the biographical and historical context of the formation of the poetic culture of Kazakhstan using the example of other cultural areas, for highlighting key characteristics of women's poetic culture.

10.48081/SZVF3158

2025

Выпуск 4

Мақалада шетелдік тіл үйренушілерге арналған «Қазақ тілі» оқу құралының ерекшеліктері туралы жазылған. Қазіргі кезде шетелдік студенттердің саны көбейіп жатыр. Осыған орай қазақ тілінен оқу құралын ағылшын тілінің пайдалануымен құрастыру өзекті мәселелердің бірі болып саналады. Автор тапсырмалардың атауларын қазақ және ағылшын тілдерінде жазған. Лексикалық тапсырмалар мен грамматикалық жаттығулар белгілі бір тақырыптың сөздігін қамтыған. Сабақтың құрылымына мәтін, сөздік, лексикалық тапсырмалар, грамматика, грамматикалық жаттығулар мен тест сұрақтары кіреді. Оқу құралы он бес сабақтан, әдебиеттер тізімінен тұрады. Сабақтардың лексикалық тапсырмалары мен грамматикалық жаттығулары мазмұны жағынан негізгі тақырыппен байланысты. Оқу құралының әр сабағында топтық жұмысқа арналған шығармашылық тапсырмалар бар. Аталмыш тапсырмалар диалог құруға бағытталған. Шығармашылық тапсырмалардың түрлері апробациядан өткен. Аталмыш лексикалық тапсырмалар білім алушыларға белгілі бір тақырыптың сөздігін игеруге мүмкіндік береді. Мақалада ұсынылған тапсырмалар мен жаттығулар білім алушылардың сыни ойлау мен талдау жасай білу қабілеттерін дамытуға, сөйлеу әрекетін меңгеруге, берілген лексикалық мәтіннің мағынасын түсінуге, талдауға бағытталған әдістер қарастырылған. Шетелдік тіл үйренушілерге арналған оқу құралы шетелдік студенттерге қазақ тілін үйренуге мүмкіндік береді.

10.48081/LPJN3990

2025

Выпуск 4

Бұл мақалада тұрғын үй жарнамасының лингвистикалық аспектісін көрсету мақсатында қазақстандық құрылыс компаниялардың ресми сайттарындағы және Instagram парақшаларындағы тұрғын үй кешендердің жарнамалық мәтіндеріне кешенді талдау жүргізілді. Тұрғын үй маркетингінің құрамдас бөлігі болып табылатын тұрғын үй кешендерінің әр санатына байланысты жазылатын жарнама мәтіндерінің тілдік ерекшеліктеріне, тілдік әсер ету амалдарына тоқталдық. Тұрғын үй жарнамасы тұтастай алғанда маркетинг концепциясына сәйкес келеді. Жарнамалық бейне тұтынудың стандартты шеңберінен шығып, өзі жаңа коммуникацияны құрайды. Бұл маркетингтік коммуникацияда маңызды рөл атқарады. Мақаланың мақсаты – тұрғын үй жарнамасының тілдік ерекшеліктерін анықтау арқылы жарнамалық мәтіндерді талдау. Мақалада жалпы ғылыми әдістер – жаппай іріктеу, салыстыру және антропоөзектік парадигма әдіснамасына сәйкес келетін – стилистикалық талдау, тілдік әсер ету, прагматикалық талдау әдістері қолданылды. Зерттеу материалы ретінде құрылыс компаниялардың ресми сайттарындағы және Instagram парақшаларындағы жарнамалық пост-мәтіндері пайдаланылды. Құрылыс компаниясының қоғамдағы табыстылығының бірден-бір көрсеткіші ретінде қазақстандық тұрғын үй кешендері атауларының арасында кездесетін фондық білімге негізделген прецеденттік атаулардың прагматикалық әсері қарастырылған. Сонымен қатар құрылыс компаниялардың жобаларында кездесетін авторлық терминдер және тұрғын үй кешендері атауларының сатып алушының тілдік санасында ассоциация тудыру мәселесіне тоқталып өттік.

10.48081/GXFZ8159

2025

Выпуск 4

Қазақ және түрік әдеби байланысы – түркі халықтары арасындағы рухани үндестіктің маңызды көрінісі. Ортақ әдеби мұраларды жаңаша пайымдау мен насихаттау екі халықтың мәдени жадысын жаңғыртуға себепкер болады. Бұл әдеби ықпалдастық түркі халықтарының көркем мұрасын жан-жақты саралап, ортақ рухани кеңістіктің кеңеюіне ықпал етеді. Мақалада қазақ пен түрік әдебиеттерінің тарихи өзара байланысы, әдеби бағыттарындағы (реализм, модернизм, т.б.) ұқсастықтары, қаламгерлер шығармашылығындағы үндестіктер мен қазіргі заманғы әдеби ынтымақтастықтар талданады. Зерттеуде тарихи-салыстырмалы және типологиялық талдау әдістері қолданылып, екі халықтың әдеби дамуы барысындағы ортақ сарындар анықталады. Әсіресе ХХ ғасырдағы модернистік бағыттағы шығармаларда екі ел авторларының дәстүрлі формадан алыстап, кейіпкерлердің ішкі әлемін терең бейнелеудегі ортақ ұстанымдары байқалады. Сондай-ақ кеңестік кезеңдегі әдеби байланыстар (аудармалар, антологиялар) мен тәуелсіздік кезеңіндегі аударма, баспа ісі және ортақ мәдени жобалар арқылы жүзеге асып жатқан қазіргі әдеби ықпалдастықтар сипатталады. Зерттеу нәтижесінде қазақ-түрік әдеби байланысының үздіксіз дамып, өзара байытылып отырғаны көрсетіледі. Аталған бағыттағы зерттеулер түркітілдес елдер арасындағы әдеби, мәдени және тарихи байланыстарды тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.

10.48081/NNJV2769

2025

Выпуск 4

Статья посвящена вопросам лингвистической прецедентности – достаточно новому направлению языкознания, активно разрабатываемому в последние годы. Интерес учёных к прецедентным феноменам связан со сменой научной парадигмы и обусловлен повышенным вниманием к проблемам взаимодействия языка, культуры, мышления. Традиционная классификация прецедентных феноменов восходит к трудам Ю. Н. Караулова и отражает специфику прецедентных знаков с учетом их отнесенности к различным семиотическим системам. Особое внимание вызывают прецедентные имена (онимы) – широко известные имена собственные, используемые для кодирования культурно-ценностных и концептуальных смыслов. В данной статье анализируются процессы формирования нового прецедентного антропонима – имени современного политического лидера, президента Соединенных Штатов Америки Дональда Трампа. В работе дано обоснование отнесения имени президента Соединенных Штатов Америки к числу прецедентных имен. В ходе анализа выявлены случаи употребления имени Трамп не только в денотативной, но и коннотативной функции. В процессе исследования в той или иной степени учитывались различные аспекты описания прецедентных имен: с позиции сферы-источника прецедентного имени, сферы-мишени, с позиции функционального анализа, с позиций лексикографического и дискурсивного описания прецедентного имени. Основное внимание было сосредоточено на выявлении признаков, связанных с характеристикой персоналии и актуализированных в текстах средств массовой коммуникации, как реальных или потенциальных компонентов смысловой структуры формирующегося прецедентного имени.

10.48081/SPRE1605

2025

Выпуск 4