Мақалада заманауи әлеуметтік лингвистиканың негізгі зерттеу нысаны болып саналатын код ауыстыру мәселесі қарастырылды. Отандық және шетелдік социолингвист ғалымдардың осы тақырыпқа қатысты көзқарастары, терминге берген анықтамалары салыстырмалы түрде талданды. Қазіргі тіл білімінде әр түрлі критерийлерге негізделген қостілді сөйлеушілердің топтары мен тілдерді кезектесіп қолдану барысында сөйлеушінің миында орын алатын тілдік стратегиялар сипатталып, оларды түсіндіретін ғылыми көзқарастар сараланды. Код ауыстыруға әсер ететін факторлар лингвистикалық және экстралингвистикалық болып екіге бөлініп, олардың әрқайсысына сипаттама жасалды. Сонымен қатар код ауыстыру теориясында қарастырылатын код, субкод, интерференция және билингвизм секілді ұғым-түсініктердің дефинициясы беріліп, тіл теориясындағы түрлі тұжырымдар ұсынылды. Код ауыстыру лингвистикалық жағынан жеткілікті деңгейде қарастырылғанымен, психолингвистикалық тұрғыда ізденістерді қажет ететіні анықталды. Бұл құбылысты тереңдеп тануға бағытталған психолингвистика аспектілері сөйлеушінің психологиялық-биологиялық жағдайы, көңіл-күйі, тілдік ортасы секілді факторлармен байланысты қарастырылды. Код ауыстыруға қатысты ғылыми зерттеулерді саралай келе, қазақ лингвистикасында тіларалық қатынастарды ішкі және сыртқы лингвистика тоғысында зерттеудің маңызды әрі өзекті екені анықталды. Бұл өз кезегінде социолингвистикадағы код ауыстырудың теориялық және практикалық тұрғыларын дамытуға үлес қоспақ.

https://doi.org/10.48081/GKZL3593

2025

Выпуск 3

Мұхтар Әуезов – шығармашылық жолымен төл әдебиетімізде ғана емес, әлем әдебиетінде өзіндік сара жолын салып, классик жазушылар қатарынан ойып тұрып орын алған көрнекті тұлға. Оның көркемдік әлемі – мәдени контекстті бойына терең сіңірген, шығыс пен батысты жалғастырған әдеби әрі мәдени көпір. Өз кезегінде Мұхтар Омарханұлы өз заманының әлеуметтік және мәдени өзгерістерін көрсететін бейнелерді шығармаларында сомдау үшін қазақ тілі мен фольклорының әдеби мол байлығын пайдаланды. Оның шығармашылығы дәстүріміздің алып қайнаркөзіне бойлатып, жаңа идеяларға ашық болуымен, кең арналы тынысымен ерекшеленеді. Бұл мақалада Мұхтар Омарханұлы Әуезов шығармашылығының жаһандық дүниетанымда шығыс пен батыс мәдениетінің синтезін, қазақ халқының бірегейлігін танытуда қосқан үлесі баяндалады. Берілген мақала салыстырмалы әдебиеттану мен мәдениеттану саласындағы зерттеулердің кең арнасын қалыптастыруға, сондай-ақ Мұхтар Әуезовтің шығармашылығын әлемдік әдеби мұраның маңызды құрамдас бөлігі ретінде бағалауға арналған. Мұхтар Әуезов шығармашылығын әлем классиктерінің мұрасымен қатар қойып салыстыру оқырманның дүниетанымын кеңейтіп, әдебиетіміздің көркемдік әлеміне әртүрлі мәдени призмалар арқылы қарап бағамдауға мүмкіндік береді. Мақала қорытындысында Мұхтар Омарханұлы Әуезов шығармашылығын жаһандану жағдайында қазіргі әдебиеттану пен мәдени процестерге әсерін әрі қарай тереңрек зерттеу қажеттілігі атап өтілді.

https://doi.org/10.48081/WRCQ6436

2025

Выпуск 3

Abstract This article presents an in-depth exploration of the pragmatic dimensions of television discourse with a particular focus on culinary programs in Kazakhstan. Through the lens of the anthropocentric paradigm, language is treated not merely as a structural system but as a tool for human cognition, interaction, and cultural expression. Television cooking shows are seen as fertile grounds for the realization of pragmatic goals such as audience engagement, emotional influence, and the transmission of social norms. Using discourse and pragmatic analysis methods, the study investigates speech acts, non-verbal communication, multimodal elements, and the strategies employed by presenters to establish rapport with the audience. The findings emphasize the critical role of background knowledge, presupposition, and sociocultural competence in shaping successful media communication. This research contributes to the broader field of media linguistics and offers insights into how televised content can reflect and reinforce national identity and cultural continuity.

https://doi.org/10.48081/SNIR5358

2025

Выпуск 3

This research paper devotes an in-depth examination of effective methodologies for teaching vocabulary to students in higher education institutions in Kazakhstan. It is widely recognized that vocabulary is a fundamental component in the process of acquiring a new language. It's no secret that many teachers have prioritized grammar when teaching English. No one denies the need for grammar, but vocabulary plays a huge role in teaching a foreign language for communication. However, research signifies that students often struggle with communication due to insufficient vocabulary. While grammatical proficiency is essential, it is inadequate for effective communication when learners have a limited lexical repertoire. The purpose of this study is to highlight the essential role of vocabulary in communication and examine its acquisition through mobile applications such as Quizlet and Anki. It will explore effective strategies for helping students retain and recall new words, phrases, and idiomatic expressions. Furthermore, the paper will examine how contemporary online tools, such as Quizlet and Anki, can enhance the memorization process, leveraging the power of advanced technology to support language learning in the digital age.

https://doi.org/10.48081/BKXZ7428

2025

Выпуск 3

The article reveals the contents of a “virtual” and “actual” meaning of the word χul “fish” in the lexical-semantic paradigm of the Khanty language, developed by “field” research model fishing vocabulary. With a focus on the Khanty language’s lexical-semantic paradigm, this article aims to reveal the role and meaning of χul by looking at its actual (contextual) and virtual (potential) meanings. Also it aims to explore the virtual and real meanings of the word “χul” (fish) in the lexical and semantic field of the Khanty language. To achieve this goal, it is necessary to examine the word “χul” from both its specific and general meanings, from the perspectives of language and communication. In this regard, it is important to note that the lexical composition of a language is not simply a random collection of words, but rather an organized whole with its own unique structure. The study has employed source investigation, ethnolinguistic and etymological analysis, comparative historical analysis, and diachronic research. The research findings indicate that the functional and semantic analysis of the fishing vocabulary in the Khanty language has established the inventory composition of the field’s core and periphery. The authors conclude that, even though the Khanty people’s everyday lives and subsistence methods are fundamental to the meaning of “fish,” its various meanings capture the variety of cultural and metaphorical environments that are part of the Khanty worldview.

https://doi.org/10.48081/KKPQ5976

2025

Выпуск 3

In this article, we consider Islamic preaching as a unique communicative situation in which various participants interact and specific features of the chronotope manifest themselves. By Islamic preaching, we mean not only a ritual, but also a special linguistic and social tool used through speech to convey religious knowledge, values of the faith and to form ethical, moral and moral norms in Muslim society. In the article, we consider the types of sermons by purpose, analyze the key participants in the communicative situation – the addresser and the addressee, and their roles and features that manifest themselves in interaction with each other; we describe the chronotope in which Islamic preaching activities take place.; The structure of the Islamic sermon is determined by the example of homiletic fragments of speech of English-speaking theologians, the topic of proto-textuality as an important constructive principle of religious style is touched upon. We also examined the features of the functioning of the Islamic sermon, presenting a list of its main functions. In terms of subject matter, translated fragments of sermons by English-speaking theologians are studied, and based on this, a classification of the main types of sermons is presented, a wide range of which cover issues from spiritual guidance to social and political issues.

https://doi.org/10.48081/IWPE4487

2025

Выпуск 3

В статье подробно исследуется роль гендерных факторов в формировании речевых стратегий и тактик в диалогической коммуникации. Исследование направлено на выявление специфики коммуникативного поведения мужчин и женщин, определяемой культурными, социальными и лингвистическими факторами. В рамках работы особое внимание уделяется прагмалингвистическим особенностям выбора стратегий и тактик взаимодействия, а также гендерным различиям. Гендерная специфика этих стратегий проявляется в языковых конструкциях, стилевых предпочтениях и коммуникативных установках. Основными маркерами речевых тактик мужской и женской речи являются лексические и синтаксические средства. Авторы статьи акцентируют внимание на влиянии социальных и культурных факторов на речевое поведение, демонстрируя, как язык отражает гендерные роли. Исследование данной темы позволяет углубить понимание различий в мужском и женском общении; повысить качество межличностного и профессионального взаимодействия; снизить вероятность конфликтов через осознанное восприятие речевых особенностей. Статья также подчеркивает значимость исследования гендерных аспектов речи в условиях глобализации и гендерного равенства. Результаты исследования способствуют углублению понимания гендерной специфики в коммуникации и её роли в межличностном и профессиональном взаимодействии.

https://doi.org/10.48081/UUOU7092

2025

Выпуск 3

Мақалада Тұрысбек Сәукетаевтың «Мен – жындымын» романындағы симулякрдың көркем мәтіндегі манипуляциялық қызметі талданады. Зерттеудің негізгі мақсаты – симулякрды санаға әсер етуші көркемдік тәсіл ретінде қарастырып, оның оқырман санасындағы шынайылықты қалай бұрмалап, гиперреалдылық орнататынын анықтау. Зерттеу нысаны ретінде романдағы кейіпкерлер бейнесі, көркемдік кеңістік пен оқиғалық желісі алынады. Зерттеу Жан Бодрийярдың «Симулякрлар мен симуляциялар», «Реквием по масс-медиа» еңбектеріне және әдебиеттанушы, мәдениеттанушы, әлеуметтанушы ғалымдардың симулякр теориясына қатысты тұжырымдарына негізделеді. Ж.Бодрийяр пайымдауынша, постиндустриялық қоғамда шынайы шындықтың орнын жасанды, оған ұқсас бейнелер – симулякрлар басып, шындықты бүркемелеп, толықтай ығыстырып шығарады. Мұндай жағдайда адамның шынайылықпен байланысы үзіліп, қабылдау тек белгілер мен бейнелер деңгейінде жүреді. Осы теориялық негізде шығармадағы симулякрлар психоанализдің заманауи формасы – шизоанализ әдісімен сараланады. Г.Делёз бен Ф.Гваттари ұсынған бұл тәсіл адам санасының бейсаналық құрылымдармен емес, капиталистік жүйенің өзі өндіретін белгілер мен таңбалар арқылы қалыптасып, манипуляцияланатынын алға тартады. Т.Сәукетаев бұл әдісті ұлттық-рухани мәнде көркемдік жүйеге енгізе отырып, симулякрлар арқылы әлеуметтік сана мен жеке тұлғаның арасындағы қақтығысты бейнелейді. Шын мен жалған бейнелердің арасы бұл шығармада бұлдыр тартып, оқырманды «шындық» ұғымының өзі туралы қайта ойлануға итермелейді. Осылайша, симулякр тек әдеби тәсіл ғана емес, санаға әсер етудің философиялық құралы ретінде көрінеді. Романдағы симулякрлық эпизодтар әлем әдебиетіндегі К. Кизидің «Көкектің ұясы» мен Ф.М. Достоевскийдің «Идиот» романдарымен салыстырылады. Т.Сәукетаев симулякрды санаға әсер етудің көркем тәсілі ретінде ұтымды қолданып, оқырманды шынайылық туралы жаңаша ойлауға, ішкі рухани әлеміне үңілуге жетелейді. Зерттеу нәтижесінде симулякр көркем шығармада тек шындықты жасыру емес, оқырман санасын сілкінтіп, жаңсақ дүниетанымнан арылтуға бағытталған құрал ретінде көрініс беретіні дәлелденеді. Кілтті сөздер: симулякр, әдебиеттегі симулякр, гиперреалдылық, манипуляция, оқырман санасын басқару, шизоанализ

https://doi.org/10.48081/CKAB6710

2025

Выпуск 3

В статье рассматриваются прилагательные, образованные с использованием различных суффиксов и мотивированные глаголами и наречиями, на основе анализа устной речи жителей северных районов Казахстана. Материалом для исследования послужили данные, собранные авторами в ряде населённых пунктов региона. Особое внимание уделено речевым особенностям старшего поколения, что позволило выявить уникальные черты разговорной речи. В ходе работы были обнаружены различия в словообразовательных связях суффиксов, проявляющиеся в специфике использования производящих основ в некоторых словообразовательных моделях. Эти различия характерны как для литературного языка, так и для региональной устной речи. Коммуникативные особенности разговорной речи формируются в контексте социального взаимодействия, демонстрируя этнокультурные и когнитивные особенности языковой картины мира. Семантика прилагательных, мотивированных наречиями, в разговорно-просторечной и литературной речи остаётся идентичной. Оба варианта языка передают сходные значения, отражающие признак, заданный мотивирующим словом. Однако в разговорной речи региона встречаются и отклонения от литературной нормы, которые формируют её своеобразие и локальный колорит. Это проявляется в использовании уникальных словообразовательных моделей, отсутствующих в литературном языке.

https://doi.org/10.48081/GZRD6202

2025

Выпуск 3

This interdisciplinary study deciphers the zoopoetic strategies and ethnosymbolic frameworks governing animal representation in Kazakh prose from the 20th–21st centuries. Through analysis of literary works by Mukhtar Auezov, Sabit Mukanov, Olzhas Suleimenov, and Maxim Zverev, the research identifies four constitutive typologies–biocentric realism, anthropomorphic allegory, metaphysical symbolism, and mythopoetic archetypes–that trace the genre’s evolution from folklore-derived animism to modernist ecocritical discourse. Methodologically synthesizing comparative folklore analysis, linguo-stylistic scrutiny, and ethnohermeneutics, the study reveals how Kazakh authors transmute pastoral-nomadic cosmovision into literary ecologies, where sacred fauna (horse, wolf, eagle) function as cultural palimpsests encoding societal values. Key findings demonstrate a dynamic interplay between tradition and innovation: while premodern jırs (oral epics) established animals as univalent symbols of nomadic identity, contemporary prose reconfigures them into polysemous metaphors for postcolonial modernity. The study positions Maxim Zverev’s zoological naturalism as a watershed moment, bridging empirical science and literary artistry to recalibrate animals as autotelic subjects rather than anthropocentric allegories. His seminal work The White Maral (1929) exemplifies this synthesis, rendering animal behavior through biological precision while preserving steppe traditions’ ecological ethos. Crucially, the analysis uncovers Kazakh animalistic prose as an epistemic interface where ethnoecological consciousness confronts global Anthropocene anxieties. By interweaving ritual codices with ecocritical themes, authors critique modernity’s environmental stewardship failures while safeguarding nomadic ecological wisdom. These narratives emerge as pedagogical instruments, offering frameworks for heritage preservation and cross-cultural dialogue. The study concludes with practical recommendations for integrating Kazakh zoopoetics into comparative literary studies and eco-pedagogical curricula, emphasizing its relevance for Central Asian cultural diplomacy and sustainable discourse.

https://doi.org/10.48081/KOAY1104

2025

Выпуск 3