This article examines the bipolarity of assessing the meaning of the borrowed word-mythonym peri in differently structured languages: Russian and Kazakh. The evolution and adaptation of this mythonym in different linguistic and cultural contexts, as well as its different emotional assessment, are shown. In the compared languages there is a shift in the meaning of the image of peri. This mythonym has a variety of stylistic shades, which depend on the genre, context and purpose of using the text. Thus, in the Russian language, the mythonym peri performs a function similar to the muses in ancient mythology, symbolizing poetic inspiration and creativity, and refers to high style. In the Kazakh language, this mythonym is used in folklore and has a variable meaning, which has a predominant negative assessment: it is often associated with demonyms: albasty, zheztyrnak, zhalmauyz kempir and harmful spirits, and is also used in colloquial speech. The reasons for the transition of the meaning of this mythonym from the androgynous type to the designation of a female person are named. Synonyms for this word have been identified, which reflect local mythological and cultural characteristics. The study was conducted on the basis of comparative, historical and etymological analyses.

https://doi.org/10.48081/YBSS2244

2025

Выпуск 2

Мақалада қазақ және ағылшын тілдерінің фразеологизмдеріндегі табиғи құбылыстар мен ландшафтты вербалдандыру тәсілдерін анықтау және салыстырмалы-салғастырмалы зерттеу әрекеті жасалды. Ғылым дамуының қазіргі кезеңінде дәстүрлі ұғымдар мен құбылыстарды қайта қарау, кеңейту жиі кездеседі. Бұл тіл де ерекшелік емес. Тілде көрініс табатын қазіргі жаһандану және мәдениетаралық өзара әсер ету процестері аясында табиғи құбылыстардың атауын қамтитын фразеологиялық бірліктер зерттеуге ерекше қызығушылық тудырады, өйткені бұл құбылыстар тілдің ұлттық құрамының ең көне қабаттарына жатады және мәдени тұрақтылардың сабақтастығын білдіреді. Табиғат адам әрекетінен тәуелсіз болғандықтан құбылыстар мен олар туралы халықтың идеяларын зерттеу маңызды және қызықты, өйткені олар белгілі бір халықтың әлемінің тілдік көрінісінің ұлттық және мәдени аспектілерін көрсетеді. Зерттеу мақаласында отандық және шетелдік тіл білімі саласындағы фразеологиялық вербалдандыру және оның түрлері, әлемнің фразелогиялық бейнесі сияқты ұғымдарды зерттеген ғалымдардың ғылыми еңбектеріне шолу жасалды. «Табиғат пен ландшафт құбылыстарын» вербалдайтын фразеологиялық бірліктер деп деп біз кез-келген құрылымдық-синтаксистік типтегі сөздердің салыстырмалы түрде тұрақты, қайталанатын номинативті тіркесімдерін түсінеміз, өрнектің идиомалық сипатына ие және оның құрамында аспан денелері мен атмосфералық табиғат пен ауа-райы құбылыстарының атауына оралатын компонент бар. Мақаланың тәжірибелік бөлігінде зерттелген екі тілдің фразеологиялық бірліктерін талдау барысында қазақ және ағылшын тілдеріндегі 350 бірлік үздіксіз іріктеу нәтижесінде тандап алынды. Салыстырмалы-салғастырмалы әдісті қолданылып, олардың айырмашылықтары мен ұқсастықтарын анықтай отырып, екі тілде фразеологиялық бейнелеу әдістері қарастырылып, топтарға жіктелді.

https://doi.org/10.48081/GNPR6481

2025

Выпуск 2

Мақалада қазақ жазуы тарихында Үкімет тарапынан ресми қабылданған емле ережелері туралы ақпарат беріліп, қазіргі жазу нормасындағы өзгерістер мен ерекшеліктер туралы талданған. Ортологиялық құралдарды жетілдірудің ғылыми-теориялық негіздерін айқындау үшін бұқаралық ақпарат құралдарынан жинақталған эмпирикалық материалдар мен жоғары оқу орындары студенттерінен алынған диктант мәтіндеріне жасалған сараптама қорытындысы негізінде қазіргі жазба коммуникациядағы қиындықтар анықталған. Талдау барысында бір сөздің әртүрлі нұсқада таңбаланып жүру себептері қарастырылып, орфографиялық ережелерден ауытқып жазылып жүрген лексикалық бірліктер тізімі анықталды. Қазіргі жазармандар тарапынан кетіп жатқан қате түрлері айқындалып, оны шешудің жолдары ұсынылды. Орфографиялық сөздікте берілмеген, кейінгі кезде пайда болған тілдік қолданыстарды жазудағы әртүрлілік, оларды кодификациялау жолдары талданды. Жазу – тілдік жүйесі мен құрылымы бар, әдеби тіл тұрғысынан орныққан тілдердің басты әрі негізгі құралы. Жазуда бірізділік сақталмаса, ол жазармандарды жазба коммуникацияда қиындықтарға ұшыратады. Сондықтан қоғам ортологиялық құралдарды басшылыққа алып, емле ережелеріне бағынып жүруі шарт. Мақаладағы зерттеу нәтижелері мен авторлар тарапынан жасалған ұсыныстар алда шығатын ортологиялық құралдарды жетілдіру ісіне белгілі бір деңгейде үлес қоса алады.

https://doi.org/10.48081/TRRQ6011

2025

Выпуск 2

The paper examines American political realia, describes five possible ways of their translation into Russian, and demonstrates that the techniques of translating realia are closely intertwined. The purpose of the paper is to analyze Americanisms typical of political discourse, study their typology; identify translation techniques, and determine the role of techniques’ combination in improving translation quality. The relevance of the study lies in the fact that realia, as one of the most complex lexical units of any language, permeate political discourse; and therefore, to create an adequate translation of American political materials, a strong theoretical foundation regarding Americanisms is necessary. Sector 1 of the article provides various definitions of the word "realia" and puts forward three main problems of translating realia. Descriptive, comparative, and definitional analysis methods were used. In the sector 2 of the article, the peculiarities of the language of political discourse were formulated, and examples for each of the eleven categories of political Americanisms were provided. Component analysis and contextual analysis methods were applied. In the final sector, the author compiled a table with all the political Americanisms covered in the course of the study, their rendering into Russian, and the names of the translation techniques used, thereby proving that the combination of techniques often best conveys the national and historical color of realia. The research results can be used for an in-depth study of American political realia by translators of political texts.

https://doi.org/10.48081/CYVL4584

2025

Выпуск 2

This article explores the transformation of the urban toponymic landscape in Kazakhstan, focusing on the cultural-historical significance and linguistic preferences in the naming and renaming of streets and urban objects. Based on survey data, the study examines public attitudes toward toponymic changes, their practical implications, and their role in preserving cultural heritage. The findings highlight the complexity of urban toponymy as a reflection of historical narratives, identity, and language policy. The study concludes that further research is needed to encompass perspectives from various cities and to analyze the broader connections between language planning and toponymic policy. Additionally, the research underscores the importance of balancing historical continuity with modern urban development, as renaming practices often evoke strong societal reactions. The study contributes to the ongoing discourse on language policy and national identity in Kazakhstan, emphasizing the need for inclusive decision-making processes that consider both historical legacy and contemporary linguistic realities.

https://doi.org/10.48081/PTEM3531

2025

Выпуск 2

This study investigates podcasts on the topic of "Neurotechnologies" to develop a frame model that organizes key directions and concepts within this field. Both quantitative and qualitative methods were used for the analysis, including discourse analysis, content analysis, and the KWIC method using the "AntConc" software. As a result of the study, the frame was presented by four subframes: cognitive technologies, bioengineering and neurointerfaces, neurotechnologies in education, and phygital interfaces ("phygital" integration of the physical and digital worlds), which are subdivided into slots and subslots. The novelty of this research lies in the fact that it proposes, for the first time, a frame model of neurotechnologies within the lexicographical aspect. Previously, similar models were applied in other fields; however, their adaptation to lexicographic purposes has not been previously developed. The analyzed podcasts demonstrate colloquial speech, incorporating English loanwoards, borrowings, abbreviations, and everyday life examples, making the content accessible to a broad audience. Ethical aspects related to their impact on society, health, and education are also explored. This study will be valuable to both experts and the general public interested in modern technologies and their applications. The findings highlights the need for further research by including more podcasts to enable a deeper and more comprehensive analysis of the discussed topics.

https://doi.org/10.48081/IKOB6733

2025

Выпуск 2

Сбор и изучение казахского фольклора имеют решающее значение для сохранения богатого культурного наследия и обеспечения его передачи будущим поколениям. Понимание процессов, связанных со сбором, исследованием и публикацией фольклорных материалов, имеет важное значение для развития области фольклористики и сохранения культурной идентичности казахского народа. Данная статья направлена на изучение методов и практик сбора казахского фольклора в начале XX века, подчеркивая важность систематического сбора и роль отдельных исследователей в сохранении и распространении устных традиций. Исследование включает в себя всесторонний анализ исторических записей и научных работ по сбору казахского фольклора, уделяя особое внимание методам, используемым исследователями для сбора материала непосредственно из устных источников, а также последующим процессам транскрипции и подготовки к публикации. Исследование показывает, что процесс сбора казахского фольклора в начале XX века был кропотливым и требовал тщательного воспроизведения устных рассказов на бумаге, гарантируя их подлинность и точность. Этот метод сыграл важную роль в сохранении жанровых особенностей фольклора и заложил прочную основу для будущих исследований. Систематический сбор и документирование казахского фольклора имеют жизненно важное значение для сохранения культурного наследия и поддержки научных исследований в области фольклористики. Придерживаясь строгих научных стандартов в процессе сбора и публикации, исследователи могут обеспечить целостность и долговечность этого бесценного культурного наследия.

https://doi.org/10.48081/QQOI8136

2025

Выпуск 2

Бұл мақалада ХХ ғ. Ұлы Отан соғысында батырлығымен әлемге аты шыққан жауынгер-жазушы Б.Момышұлының тұлғалық тілдік табиғаты зерттеледі.Адамзаттың санасы мен жанын аласапыран еткен қырғын соғыстағы жеке адам мен адамзаттың жауыздыққа қарсы тұрар тұлғасын қалыптастыратын тілдік концептілер қарастырылады.Адамның сан қилы жағдайда өзінің адамшылығын сақтауын, Отанын сатпау, Туған жерін қадірлеу, Ар-ұят, намыс пен парыз, борыш пен міндет мәселесі кеңінен қозғалады.Соғыс аренасы өз алдына бөлек дүние, ондағы заң мен әрекет өзгеше екендігі айтылады. Ұлы Отан соғысынан соң Батырдың шынайы дүниені өз саналық дүниетанымынан өткізіп, әлемнің бейнесіне тілдік тұрғыдан қарап, оған баға беруі, адамдармен қарым-қатынасы, майдандас достарымен пікірлесуі үлкен жауапкершілікті арқалатады.Өз ойынан туған «батырлық» туралы ойдың өшпеуі үшін ұрпағына мирас етпек ойы сөз болады. Б.Момышұлының соғыстағы ерлігі жаһанға таралып, кейін соғыс аяқталған соң, әскери академияны бітіріп, қызметке орналасарда әділетсіздіктер болғаны мәлім. Тіпті соғыста теңдессіз ерлік көрсетсе де, Совет Одағының Батыры атағының берілмеуі де баршамызға аян.Осындай қиындықтарды басынан өткерген адамның ой-тұжырымы сарапталады. Өзінің «Батыр» екендігін өзі мойындамаса да, халқы берген. Сондықтан Батыр өзін «Мен Халықаралық Батырмын» деп бағалаған. Б.Момышұлы кешегі жауынгер, тіпті жауынгер баласына деген құрметін еш жоғалтпаған. Зерттеу нәтижесінде Б.Момышұлының күрделі, терең, халықтың бүкіл ар-намысынан жаралған адал ұлы екендігіне көз жеткіземіз.Батырдың шығармаларынан «батырлық» концептісін тауып, оған концептуалды, дефинициялық, тарихи-этимологиялық талдаулар жасаймыз.

https://doi.org/10.48081/LFTV8646

2025

Выпуск 2

Қазақ әдебиетіндігі әр шығарма өзінше ырғақпен келеді. Әр заманның лебі мен сазын алып. Қаламгер туындысы қоғаммен тығыз байланыста, құрдас, кіндіктес болып келеді. Осындай сөзшілердің ішінде күбірі бөлек күнгейшіл жан Зейнолла Сәнік екені анық. Қазақ әдебиетіндегі әр толқын жіктеліп бөлініп, сараланып жатқанда шет жайлап жүріп келіп асылын сыртқа шашпай ортақ Отанға жеткізген әр өнерші менің білуімде жалынға қанатын күйдірмей жеткізген жанкешті. Әр осы жошындас қаламгер қиындығы мен қилы тағдырының арасында елге аңсап жеткен жан сөзін өмір мен өлімнің арасында безбендеп жеткізген шын ұлт асылдары. Олар өздері ғана аман жеткен жоқ, ұлт сөзінің шырағын сөндірмей боран ішіндегі қоламта отты қымтап орап, үрлеп жағып жеткен үмітті жолаушыдай ел қазынасы асыл сөзді жеткізді. Соның соқталы өкілі Зейнолла Сәнік. Зейнолла Сәнік өз шығармаларында қоғамның қасіретін, адам тағдырын терең түсініп, адам жанындағы ең нәзік сезімдер мен өмірдің мәнін ашты. Қалдырған асыл қазынасы ұлт сөзінің шырағын жандандырады. Біз аталған мақаламызда Зейнолла Сәніктің прозалық шығармаларын қарастыруды жөн деп білдік.

https://doi.org/10.48081/YMWM9383

2025

Выпуск 2

Мақалада адам мен табиғат байланысы қарастырылған. ХХІ ғасырдағы жалпыадамзаттық құндылықтардың бірі – көркем прозадағы экологиялық мәселелер. Мақалада контент-талдау, интертекстуалдық талдау, интерпретациялық талдау әдістері қолданылып, экологиялық мәселелердің ұлттық деңгейдегі маңызы қазақ және жапон әдебиеті үлгісінде анықталған. Экологиялық мәселелердің берілуі – қазақ прозасындағы көркемдік интерпретацияның нәтижесі. Қазақ прозасында «ұлт трагедиясы» ретінде танылатын «Семей сынақ полигоны» тақырыбын қарастыру екі кезеңде жүзеге асырылды. Нәтижесінде екі кезеңдегі көркемдік, эстетикалық талаптар, символдық мән айқындалды. Көркем шығармада экологиялық апаттардың сомдалуы бүгінгі әлем әдебиетіндегі тенденциямен байланысты. Ұлттық әдеби үдерісте «Семей сынақ алаңын» «ұлт трагедиясы» ретінде танылуы қазақ прозасындағы экологиялық мәселелердің берілу ерекшелігін зерттеуді қажет етеді. Осыған сәйкес зерттеуімізде қазақ прозасындағы экологиялық мәселелердің тақырыптық арнасы, идеялық ерекшеліктері анықталған. «Семей сынақ алаңы» көркем шығармада сомдалуы «экосын» термині аясында қарастырылды. Әдебиеттегі экологиялық апаттардың сомдалуын зерттейтін жаңа сала бүгінгі күні қарқынды дамуда. Қазақ және жапон әдебиетін салыстыру экологиялық мәселелердің бүкіл әлемдік маңызға ие екенін көрсетеді. Адам мен табиғат байланысын талдауда экологиялық апаттардың зардабы ұлттық, бүкіл әлемдік деңгейде қарастырылады.

https://doi.org/10.48081/UNFQ9326

2025

Выпуск 2