Мақалада Зерттеу барысында Абайдың өлеңдері мен қара сөздеріндегі «Ақылды» және «Надан» концептілеріне қатысты тілдік бірліктер, сөздер мен сөз тіркестері, мәтін элементтері лингвоконцептологиялық тәсілдеме тұрғысынан талдауға түседі. Лингвоконцептологияның негізгі бірлігі ретіндегі концептінің ерекшеліктері сараланады. Абай шығармашылығы арқылы оның дүниетанымы, санасынан орын тепкен әлем бейнесі, ол өскен ортаның шындық болмысты қабылдау ерекшеліктері көрініс тапқан. Лингвоконцептология тәсілдемесі негізінде Абай шығармашылығыдағы «Адам» макроконцептісінің аясына кіретін «Ақылды» және «Надан» концептілерінің семантикалық өрісі анықталды. Абайдың тілдік әлемінде «Ақылды» концептісі ақылды, ғалым, білімді, есті, ер, хаким сияқты т.б. лексемалары арқылы жарыққа шығып отырған. Ал «Надан» концептісі білімсіз, қырсық, шәргез, мақтаншақ, ақылсыз, қайғысыз сияқты т.б. лексемалармен берілген. Сонымен бірге «Ақылды» мен «Надан» концептілері түрлі атрибуттары арқылы мәнмәтіндік деңгейде көрініс тапқан. Абай белгілі бір лексемаға жалпыхалықтық тілдегіден басқа мағына үстеген кезде, кеңінен түсініктеме беріп, ұғымын тереңдетіп отырғаны анықталды. Бұл жағдайды біз ер – зат есімін талдау барысында анық байқадық. Абайдың көптеген өлеңдерінде «Ақылды» және «Надан» концептілері бір-біріне қарама-қарсы қойылып, мағыналары барынша терең әрі жан-жақты ашылған. Абай шығармашылығында концептілер өзара тығыз байланыста болғандықтан, оларды өзара байланыста қарап, кешенді түрде зерттеудің қажеттігі көрінді.

https://doi.org/10.48081/OKPD9476

2025

Выпуск 2

This paper explores the transformative nature of idioms , focusing on the commonly used vivid phrasal idioms which provide violence such as “killing two birds with one stone”, “take the bull by the horns”, “beat a dead horse”, “more than one way to skin a cat”, “bring home the bacon” and their transformed versions which promote peace such as “feeding two birds with one scone”, “take the flower by the thorns”, “water a dead plant”, “more than one way to peel a potato or orange”, “bring home the bagels” respectively. Examining the idioms through a mixed-method approach, the research employs quantitative analysis using a survey among master students from Al-Farabi Kazakh National University, corpora from Sketch Engine, Google Book Ngram Viewer and dictionaries, along with qualitative methodologies such as critical discourse analysis. The investigation seeks to answer key questions regarding the transformed forms of idioms promoting peace. The study contributes to filling gaps in research on transformed idioms while reading them in social networks, articles and while speaking, especially using idioms in proper way which might not be danger to society. Offering insights into linguistic innovation, education and digital communication patterns.

https://doi.org/10.48081/DYJN2655

2025

Выпуск 2

This article is devoted to the description of speech stereotypes of vocatives and appeals in different structural languages based on the material of English, Kazakh and Russian languages, taking into account their national and cultural characteristics. The relevance of the study of this work is determined by the need to study speech stereotypes of vocatives and appeals for modern communicative linguistics in order to identify the national specifics of the considered speech units in different structural languages, the importance of studying the communicative-pragmatic aspect of vocative statements, as well as the insufficient study of this type of speech acts in a comparative aspect on the material of English, Kazakh and Russian languages. In this article, for the first time, a comparative analysis of speech stereotypes of vocatives and appeals was carried out, their linguoculturological features of functioning in the dialogical texts of fiction were revealed, it was concluded that vocatives and appeals based on material from different structural languages reflect both universal features and national-cultural features of communication, which makes it possible to identify the features of the mentality of the compared ethnic groups and linguoculturological features of the functioning of these linguistic elements. The study of the structure of vocatives and appeals allows us to identify the schemes underlying the formulation of speech expressions, as well as their socio-cultural connotations.

https://doi.org/10.48081/LLXL7709

2025

Выпуск 2

В данной статье рассматриваются отличительные особенности архетипов Героя и Трикстера, воплощенных в литературных персонажах английских народных сказок. Эти архетипы являются одними из центральных архетипов в системе К. Юнга, швейцарского психотерапевта, автора теории архетипов. Цель данной статьи – произвести сравнительный анализ этих архетипов, различий в их поведении, способах достижения целей и подтвердить гипотезу об их противоположностях. В работе представлены отрывки и примеры из таких народных сказок, как: “Jack and the Beanstalk”, “The Adventures of Jack the Giant-Killer”, “Childe Rowland”, “Red Ettin”. В статье представлены некоторые характеристики персонажей, такие, как: способ преодоления препятствий, взаимодействие с другими сказочными персонажами, а также сравнивается поведение сказочных героев, представляющих данные архетипы. Использование комплексного подхода, сочетающего контекстуальный, архетипический и лингвокультурный анализ, позволило авторам прийти к выводу, что путь Культурного Героя всегда связан с принятием на себя ответственности за других, стремлением к спасению, а его цель достигается честным путем в результате борьбы и смелых действий. Путь Трикстера – это зачастую просто путешествие, поиск богатства или славы, а зачастую и уклонение от ответственности, достижение цели хитростью. Таким образом, можно выдвинуть гипотезу о противопоставлении этих двух архетипов «Культурный Герой» и «Трикстер», поскольку их поведенческие характеристики противоположны, конечная цель достигается разными методами. На теоретическом уровне даются важные сведения об архетипических персонажах в структуре английских народных сказок с точки зрения сравнительного анализа. Практическая значимость исследования определяется возможностью использования его основных положений и результатов в общем языкознании, общей и специальной лексикологии, лингвокультурологии, лингвофольклористике.

https://doi.org/10.48081/MYMM5962

2025

Выпуск 2

Мақала лингвомәдениеттану пәнінің қалыптасу аясын екі ғасыр арнасындағы ғылыми көріністерімен тарқатады. Дәйексөзге тартылған неміс, ағылшын, орыс, қазақ тілдеріндегі ғылыми тұжырымдар негізінде жеке ғылым саласының дамып, орнығып кетуіндегі өзгешеліктерді сипаттайды. Өз алдына жеке ғылым болып саналатын лингвистика мен мәдениет ілімінің әрі ұғымдық, әрі терминдік мәннен бірбүтін лингвокултурологиялық бірлікке айналуына аталған ғылыми пікірлердің тікелей әсері болғандығы жеткізіледі. Жұмыс авторлары пікірінше, халық сөйлеуіндегі тіл бірліктері бойынан, демек лингвистикадан, этнос болмысын танытатын мәдениеттану бірліктері, демек этнолингвистикалық мәселелер орын алады. Мұның қазіргі гуманитарлық ғылымдар үшін берері мол болмақ. Тіпті, бұл екі ғылымның тоғысуынан тіл біліміндегі жаңа ғылым саласы – лингвомәдениеттану пәні орнығады. Жаңа ғылым саласының орнығуына ХХ және ХХІ ғасырдағы тілші-мәдениеттанушы ғалымдардың ой-пікірлері бағаланып отыруы қажет. Авторлар бұл бағытты тақырыптың ашылуындағы басты мақсат ретінде ұстанады. Мақала барысында салыстыру, баяндау, сипаттама жасау, жүйелеу, талдау әдістері пайдаланылған. Жоғарыда аталған тілдер аспектісіндегі тұжырымдарды жеткізу салыстыру әдісінің қызметі арқылы іске асқан. Бұл пікірлерді қазіргі ғылыми ортаға жеткізу баяндау әдісін қажетсінсе, лингвистика мен мәдениет іліміне ортақ бірліктердің табиғатын таныту үшін сипаттама беріліп, оларды жүйелеудің жолдары көрсетілген. Ал талдау әдісін екі ғылымаралық бірліктердің берілуін тарқатудан көруге болады

https://doi.org/10.48081/DIBG5850

2025

Выпуск 2

This article examines the nature of the development of computer science terminology, focusing on its use in the fields of computer science, social sciences, and arts and humanities. The Scopus database was used as the main material for the study. Using the capabilities of this international database, an in-depth analysis was conducted. An analysis of 118 publications in the Scopus database from 1978 to 2024 showed a dynamic expansion of the terminology of this field. The publications included in the sample were carefully studied. The article focuses on the first published research work and the most cited articles in this field. The countries that submitted the most research publications were also analyzed. The discussion section presents the main results of the study, including important trends in the creation of technical term lists, the difficulties of terminological ambiguity, and the impact of interdisciplinary collaboration on the lexicon. The conclusion section emphasizes the importance of continuing research and developing adapted educational resources, as this is necessary to keep up with the rapid development of computer science terminology.

https://doi.org/10.48081/EAKO8148

2025

Выпуск 2

Бұл мақала 2023-2025 жылдарға арналған ғылыми жобалар конкурсында «Әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдар» басым бағыты бойынша АP 19574645 «Қазіргі қазақ айтысының типологиясы мен поэтикасы» тақырыбындағы жоба аясында жазылды. Мақалада қазіргі ақындардың бірі, Қарағандылық суырыпсалма ақын Аманжол Әлтаевтың айтыстары зерделенеді. Ақынның Серікзат Дүйсенғазымен, Әселхан Қалыбековамен, Ермек Жұматаевпен, Ақмарал Леубаевамен айтыстары негізге алынады. Ақынның жұп болған айтыскерлерімен сөз додаға түскен сәттегі ұтымды ойлары мен сөз қолданыстары, тарихи-әлеуметтік, қоғамдық, саяси, әдеби мәселелерге байланысты өміршең тақырыптарды негізгі нысанға ала отырып, кейінгі жастардың тәлім-тәрбиесіне, отбасы құндылықтарын қастерлеп, жас ұрпақтың тарих пен әдебиетті сабақтастықта танып, ұлттық болмысты айырылмауды үндеген айтыс мәтіндеріндегі қастерлі ойлары сараланады. Қазақ салт-дәстүрлері мен жөн-жоралғыларын қайта жаңғыртып, айтыстарында тәлім-тәрбиеге көңіл аудартады. Ақынның айтыстарындағы этнографизмдердің қолданысы талданады.

https://doi.org/10.48081/MJGD7391

2025

Выпуск 2

Статья посвящена анализу влияния невербальных средств коммуникации на понимание речи. Интерпретация понимается нами как результат субъективной репрезентации мира. Методология исследования включает применение интерпретативного подхода к анализу речевого поведения коммуникантов, наблюдения, сопоставления. Результаты исследования: интерпретация связана как с языковыми фактоpами, так и со способностью говорящих делать заключения о действительном намеpении коммуниканта. Понимание речи опpеделяется не только восприятием слов собеседника, но и со способностью давать оценку невеpбальным средствам общения. Однако и пpи стpемлении к пониманию адекватная интеpпpетация может быть неуспешной, т.к. невозможно учесть все внеконтекстные пpесуппозиции. Могут иметь место несовпадения в воспpиятии ситуации, pазличия в интенциях и коммуникативных установках всех участников речевого взаимодействия. Это пpиводит или к полному отсутствию коммуникативного эффекта и отказу совеpшить действие, или же к отодвиганию по вpемени выполнения тpебуемого говорящим действия. Живое pечевое поведение включает в себя и экстpалингвистические фактоpы, оказывающие влияние на интеpпpетацию. Комплексный анализ веpбального и невеpбального офоpмления pечи, понимание пpесуппозиций pечевого общения могут содействовать адекватной интеpпpетации речи говоpящих.

https://doi.org/10.48081/ZMDC9484

2025

Выпуск 2

В статье показано, как меняется русский язык и наука о нем в ускоряющемся мире. Сегодня русский язык обеспечивает единство евразийского пространства, являясь средством межнационального и международного общения. Язык сам по себе является культурной силой: Меняясь сам, язык меняет мир, который мы воспринимаем только так, как он представлен в языке. В русском языке есть своё и чужое, анализу которых в статье отводится значительное место. В статье рассмотрены проблемы низкой речевой культуры общества, агрессивного вторжения иностранных слов, ломающих русский духовный код, а также роль русского языка в образовании и воспитании.

https://doi.org/10.48081/NRTB3492

2025

Выпуск 2

Синкреттік өнер туындысына айналған фольклор – қазақ халқының салт-дәстүрі мен мәдениетін, әдет-ғұрпы мен ұлттық болмысын көрсететін мол мұралардың бірі. Ежелден қазақ жұрты ауыз әдебиетінен сусындап, жас ұрпақтың тәрбиесі мен болашағына әсерін тигізіп отырған. Ертегілер мен аңыздардан бастап эпикалық поэмалар мен мақал-мәтелдерге дейін әртүрлі жанрларды біріктіре отырып, қазақ фольклоры білім мен тәжірибені берудің, сондай-ақ бірегейлікті қалыптастырудың маңызды құралына айналды. Өмірге келген нәресте жер қойнына табысталғанға дейінгі ғұмыры ұлттық салт-дәстүр негізінен бастау алса керек. Осынысымен де қазақ жұртының өмірлік дастаны фольклор саласымен тығыз байланыста. Халқымыздың мол мұрасына айналып отырған ұлттық дәстүр сабақтастығы ұрпақтан-ұрпаққа жалғасын тауып келеді. Қазақ халқының ауыз әдебиетін зерттеп, игілікті істерді атқарып жүрген ғалымдар да баршылық. Олардың еңбектері қазақ ауыз әдебиетін сақтап қана қоймай, оны жаңа ұрпақ пен кең аудиторияға қолжетімді ете отырып, оны насихаттауға көмектеседі. Осы саланың көрнекті өкілдерінің бірі – фольклоршы, халық даналығын зерттеуші, қазақ ауыз әдебиетін зерттеп, сақтауда маңызды рөл атқарған Мәшһүр Жүсіп Көпеевтің зерттеушілік еңбегіндегі фольклордың ұсақ жанрларының бірі мақал-мәтелдердің алатын орны қарастырылған. Мәшһүр Жүсіп Көпеев халық мақал-мәтелдерін зерттеп, жинай отырып, оларды қағазға түсіріп қана қоймай, олардың философиялық-идеялық аясын ашып, терең талдау жүргізді. Бұл мақал-мәтелдер ақынның зерттеу тәжірибесінің маңызды элементі болып, ауыз әдебиетінің халық даналығы мен мәдени дәстүрді зерттеудегі маңызды дереккөз ретінде көрсетіледі. Мақалада Мәшһүр Жүсіп Көпеев жинаған мақал-мәтелдердің мағыналық мазмұнын анықтап, әртүрлі тақырыптарға қарай топтастыру мақсатында талданады. Бұл тәсіл халық даналығының қазақ халқының философиялық-этикалық ой-пікірлерімен қатар әлеуметтік және мәдени шындықтарды қалай бейнелейтінін тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.

https://doi.org/10.48081/JLTU2352

2025

Выпуск 2