Мақала қазақ фразеологизмдерін цифрлық платформа арқылы меңгертудің лингводидактикалық негізінің маңыздылығын саралауға бағытталған. Негізгі мазмұны қазақ халқының көркем ойлау жүйесінің тірегі болған тілдік бірліктердің мәдени-танымдық құрал ретіндегі қырын басшылыққа ала отырып, сөз саптау мәдениетін жандандыруға арналған. Мақсаты – 5-7-сынып оқушыларының сөз саптау мәдениетін қалыптастырудағы фразеологизмдердің рөлін айқындау және оларды цифрлық платформа арқылы меңгертудің лингводидактикалық негіздерін дәлелдеу. Зерттеу нысаны ретінде қазақ фрзеологизмдеріне қатысты І. Кеңесбаев, Ө. Айтбаев, Г. Смағұлова, Ж. Манкеева, А. Салқынбай, тағы басқа отандық және шетелдік ғалымдар тұжырымдары, олардың түсіндірме және фразеологиялық сөздіктердегі сипаттамалары, цифрлық платформаға негіз болар Э. Поллардтың рефлективті оқытуға қатысты зерттеулері алынды. Зерттеу барысында семантикалық, лингомәдени, этнолингвистикалық, құрылымдық-семантикалық және модульдеу әдістері қолданылды. Зерттеу нәтижесі фразеологизмдердің тек тұрақты тіркес емес, ұлттық дүниетаным мен мәдени жадыда жинақталған күрделі концептуалдық құрылым екенін көрсетті. Фразеологизмдердің бейнелілік, экспрессивтілік және бағалауыштық қасиеттері оқушының тілдік санасын дамытып, сөйлеу актісіндегі прагматикалық әсерді күшейтетіні анықталды. Сонымен қатар фразеологизмдерді цифрлық ортада контекст арқылы меңгертудің тиімділігі дәлелденіп, оларды меңгертудің негізгі лингводидактикалық принциптері (контекстік интерпретация, бейнелілік, ұлттық-танымдық мазмұн, жас ерекшелікті ескеру) айқындалады. Мақала нәтижелері қазақ фразеологизмдерін цифрлық платформа негізінде танытудың ғылыми-әдістемелік моделін қалыптастыруға және оқушылардың коммуникативтік құзыретін арттыруға бағытталған.

10.48081/BGQF1743

2026

Выпуск 1

Бұл мақалада риториканың ішкі құрылымын және білімнің басқа салаларымен байланысы сипатталған. Шешендіктің қоғамдағы маңыздылығы антика дәуірінен бастау алатындығы, Аристотельдің риториканы табиғаттың сыйы, дарын дегені жайлы және Платонның риторика жан дүниені сөзбен жаулап алу деген пайымдаулары негізге алынып, сарапталған. Сонымен қатар, риторикаға мәдени, тарихнамалық, тарихи-салыстырмалы және философиялық-антропологиялық көзқарастар оның ішкі өмірін көп өлшемді тұтастық, оның дамуы, қызметі ретінде ашатын мәселелер шеңберін қамтуға қатысты ғалымдардың пікіріне сүйене отырып, атап айтқанда: Ж. Дәдебаев, Ж. Молдабеков, Р. М. Әбдіқұловалардың пікірін негізге ала отырып, Р. Сыздықованың ғылыми тұжырымы мен қазақ шешендерінің сөздеріне сілтеме берілген. Ғасырлар бойы біз риториканы классикалық - гуманитарлық пәндердің бірі ретінде қарастырып келгендігіміз, шешендік өнерді меңгеру адамды ақылмен, терең ойланып сөйлеуге бейімдейтіндігі және логиканың ұшқырлығын қалыптастыратындығы, шебер, орынды, сабырлы және сенімді сөйлеуге дағдыландыратындығы сараланған. Мәдени сөз сөйлеуде риторикаға жүгінудің маңыздылығы, сонымен бірге, қазіргі таңда да қажеттілігін жоғалтпағандығы пайымдалған. Зерттеу нәтижелерін риторика, сөйлеу пәндері, мәдениеттану, эстетика, әлемдік мәдениет тарихы, Мәдениет теориясы мен Философиясы бойынша курстарды оқуда қолдануға болады.

10.48081/BGQF1778

2026

Выпуск 1

Бұл мақалада ХХ ғ. Ұлы Отан соғысында батырлығымен әлемге аты шыққан жауынгер-жазушы Б.Момышұлының тұлғалық табиғаты зерттеледі.Адамзаттың санасы мен жанын аласапыран еткен қырғын соғыстағы жеке адам мен адамзаттың жауыздыққа қарсы тұрар тұлғасын қалыптастыратын тілдік концептілер қарастырылады.Адамның сан қилы жағдайда өзінің адамшылығын сақтауын, Отанын сатпау, Туған жерін қадірлеу, Ар-ұят, намыс пен парыз, борыш пен міндет мәселесі кеңінен қозғалады.Соғыс аренасы өз алдына бөлек дүние, ондағы заң мен әрекет өзгеше екендігі айтылады. Ұлы Отан соғысынан соң Батырдың шынайы дүниені өз саналық дүниетанымынан өткізіп, әлемді тілдік тұрғыдан танып,, оған баға беруі, адамдармен қарым-қатынасы, майдандас достарымен пікірлесуі үлкен жауапкершілікті арқалатады.Өз ойынан туған «батырлық» туралы түсініктерді ұрпағына мирас етпек ойы сөз болады. Б.Момышұлының соғыстағы ерлігі жаһанға таралып, кейін соғыс аяқталған соң, әскери академияны бітіріп, қызметке орналасарда әділетсіздіктер болғаны мәлім. Тіпті соғыста теңдессіз ерлік көрсетсе де, Совет Одағының Батыры атағының берілмеуі де баршамызға аян.Осындай қиындықтарды басынан өткерген адамның ой-тұжырымы сарапталады. Әйтсе де Батыр әрқашан өзін «Мен Халықаралық Батырмын» деп бағалауын да білеміз. Б.Момышұлы кешегі жауынгер, тіпті жауынгер баласына деген құрметін еш жоғалтпаған. Зерттеу нәтижесінде Б.Момышұлының күрделі, терең, халықтың бүкіл ар-намысынан жаралған адал ұлы екендігіне көз жеткіземіз.Батырдың шығармаларынан «батырлық» концептісін тауып, оған концептуалды, дефинициялық, тарихи-этимологиялық талдаулар жасаймыз.

10.48081/BGQF1773

2026

Выпуск 1

Бұл мақалада қазақ, орыс және ағылшын лингвомәдениеттеріндегі ағаш ұғымы қарастырылады. Әр мәдениетте ағаш халықтың өмірімен және мәдениетімен байланысты. Ағаш үш әлемді байланыстырушы бейне болып табылады, оның бұтақтары аспанмен, діңі – жер әлемімен, тамыры – жер асты әлемімен байланысты. Ағаш – көптеген мәдениеттерде беріктіктің, ұзақтықтың, өркендеудің, жемістіліктің және байлықтың символы. Зерттеу мақаласында көркем шығармалардағы «ағаш» концептісін, ағаш компоненті немесе ағаштардың белгілі бір түрлері бар мақал-мәтелдер негізінде зерттеген ғалымдардың ғылыми еңбектеріне шолу берілген. Қазақ, орыс және ағылшын тілдеріндегі лексикографиялық дереккөздерге (этимологиялық, түсіндірме сөздіктер), мақал-мәтелдерге, фразеологиялық тіркестерге салыстырмалы-салғастырмалы талдау жүргізу барысында қазақ, орыс және ағылшын халықтарының лингвомәдениеттеріндегі ағаш бейнесінің айырмашылықтары мен ұқсастықтары, ерекшеліктері атап өтілді. Сонымен, қазақ лингвомәдениетінде негізінен өмір мен ұрпақтар сабақтастығын сипаттайтын ағаш бейнесі басым. Ағаш өмірдің қайнар көзі, ұрпақтың басталуы түрінде көрінеді. Орыс тіліндегі мақал-мәтелдерде ағаш өмір жасы мен тәжірибенің бейнесі болып табылады: жастық та, кәрілік те. Ағаш бақыт пен сәттілік әкеледі. Ағылшын тілді мәдениетте ағаштың бейнесі негізінен әл-ауқатпен, өркендеумен және өсумен байланысты.

10.48081/BGQF1736

2026

Выпуск 1

Данная статья представляет собой теоретический обзор феномена речевой манипуляции, изучая его как с психологической, так и с лингвистической точек зрения. Авторский анализ включает освещение ключевых подходов и методов к исследованию манипулятивного воздействия через язык, которые остаются недостаточно классифицированными и систематизированными в современных исследованиях. Цель исследования заключается в том, чтобы рассмотреть феномен манипуляции информацией с психологической и лингвистической стороны. Авторами делается вывод, а также выявление собственных понятий по данной тематике. Используя метод наблюдения, сравнительного анализа и контент-анализа, исследователи акцентируют внимание на стратегиях и приемах манипуляции, выявляя их влияние на сознание и поведение собеседника. Ожидаемые результаты исследования включают в себя анализ влияния манипулятивных стратегий на психологические процессы в коммуникации и идентификацию психолингвистических особенностей манипулятивного дискурса. Ожидается, что результаты данного исследования принесут новые научные данные и углубят наше понимание механизмов и последствий речевой манипуляции. Статья может быть полезна студентам кафедры лингвистики, психологии, журналистики и др. Освещая сложные механизмы речевого манипулирования, статья способна обогатить понимание читателей, интересующихся вопросами коммуникации, языка и психологии убеждающего дискурса.

10.48081/BGQF1761

2026

Выпуск 1

Тілдік тұлғаға тән даралық пен шығармашылық ерекшелік тіл арқылы көрініс табады. Тілдік тұлғаның өз шығармаларында қолданатын тілдік бірліктері мен мәтін құрылымы оқырманға жетуі тиіс ойдың прагматикалық сипатта дамып, материалдануын, түрлі компоненттер арқылы адресатпен коммуникация үлгісіне түсуін қамтамасыз етеді. Зерттеу жұмысының мақсаты – тілдік тұлға дискурсындағы мақал-мәтелдер мен сентенциялардың прагматикалық қызметін анықтау. Адамзат сөйлейтін тіл – тіл білімінің басты зерттеу нысаны болғандықтан, зерттеу жұмысында тілдік тұлға дискурсында қолданылған ұлттық тілдің ерекшелігі мен авторға тән ұлттық мәдениет әсерінің аталмыш тілдік құрылымдардағы көрінісін қарастыру назарға алынды. Зерттеу жұмысының мақсатын жүзеге асыру үшін жазушы Шерхан Мұртаза шығармашылығы негізге алынып, тілдік тұлғаның көркем дискурсындағы мақал-мәтелдер мен сентенциялар іріктелді. Олардың прагматикалық қызметін зерттеу үшін талдау, мәтін тармақтарының лексикалық мазмұнын түсіндіру, жинақтау, т.б. әдістері қолданылды. Тілдік тұлға дискурсында көрініс тапқан мақал-мәтелдер мен сентенцияларды іріктеу, нақты мысалдар негізінде ұсыну, мазмұнын ашу, олардың прагматикалық қызметін анықтау, автордың тілдік қолданысындағы ұлттық мәдени дәстүрдің көрінісін айқындау жұмысы жүргізілді. Мақал-мәтелдер мен сентенциялардың көркем шығармада қолданылуындағы өзара ұқсастықтары мен айырмашылықтары ескерілді. Тілдік тұлға қолданатын тілдік құрылымдардың сипаты оның ұлттық мәдениеті мен дәстүрі, дүниетанымы мен ділі, көзқарасына сай орын алатыны анықталды. Мұндай талдау жұмысы зерттеу жұмысының тақырыбы мен көтерген мәселесін практикалық тұрғыда дәлелдеуге мүмкіндік берді. Бұл – зерттеу жұмысының теориялық және практикалық мәніне негіз болды. Зерттеу жұмысының нәтижесінде тілдік тұлға дискурсындағы мақал-мәтелдер мен сентенциялардың прагматикалық қызметі танылып, нақты шығармалар аясында мысалдармен дәлелденді.

10.48081/BGQF1757

2026

Выпуск 1

Этикет – адамның қоғамдағы мінез-құлқы мен әдебін, тілдік ережелерді ұстануын білдіреді және оның көрінісі адамның сыртқы сипатында белсенді түрде байқалады. Демек, этикеттік бірліктер әр ұлтта әртүрлі формада көрінеді және сол ұлттың дүниетанымы мен мәдениетінде, әдет-ғұрпында, салт-санасында, танымында орын алады. Зерттеу жұмысының мақсаты – ағылшын және қазақ тілдеріндегі ауызекі сөйлеудегі этикеттік бірліктердің лингвомәдени көрсеткіштерін анықтау. Зерттеу мақсатын жүзеге асыру үшін екі тілдегі ауызекі сөйлеу үлгілеріндегі амандасу, қоштасу, көңіл айту, өкініш, құттықтау т.б. түрлі сезім-күйлері мен эмоцияларды танытатын этикеттік бірліктерді жіктеу міндеті жүзеге асырылып, нақты мысалдармен жүйеленді. Оларды талдау, жинақтау, бақылау, лексикалық анализ жасау әдістері қолданылды. Ағылшын және қазақ тілдеріндегі ауызекі сөйлеудегі этикеттік бірліктердің лингвомәдени көрсеткіштерін анықтау жұмысы барысында мәдениетаралық қатысым белгілері айқындалып, қазіргі қазақ тіліндегі ауызекі сөйлеуде ағылшын тілінен енген этикеттік бірліктердің қолданылу сипаты түсіндірілді. Екі тілдегі ауызекі сөйлеудегі этикеттік бірліктердің жасалуындағы ұқсастықтар мен айырмашылықтар мәселесі тұжырымдалды. Талдау жұмысының нәтижесінде тақырып аясындағы теориялық тұжырымдар қалыптасып, зерттеу жұмысының практикалық маңызы айқындалды. Бұл – жұмыстың теориялық және практикалық мәнін түсіндіреді. Зерттеу жұмысының нәтижесінде ағылшын және қазақ тілдеріндегі ауызекі сөйлеудегі этикеттік бірліктердің лингвомәдени көрсеткіштері этникалық ерекшеліктер мен танымдық әдеттер, мінез-құлық айшықтары негізінде сараланып, формасы мен қолданылу орнына сай жіктелді.

10.48081/BGQF1738

2026

Выпуск 1

Данная статья посвящена исследованию метафорических моделей землетрясения в медийном дискурсе. При изучении особенностей медийного дискурса были выделены его четыре основные аспекта: фактуальность, объективность, воздействие и эмоционально-оценочная функция, которые оказывают значительное влияние на формирование общественного мнения, ориентацию аудитории и восприятие информации. Цель исследования заключается в выявлении моделей землетрясения в медийном дискурсе, и их влияние на интерпретацию событий и формирование общественного мнения. Методология исследования базируется на теории концептуальной метафоры, методе метафорического моделирования в текстах новостных сообщений. В результате исследования были выявлены две метафорические модели землетрясения: "ЗЕМЛЕТРЯСЕНИЕ - ЖИВОЕ СУЩЕСТВО" и "ЗЕМЛЕТРЯСЕНИЕ - УБИЙЦА". Выводы исследования указывают на то, что эти модели формируют образ землетрясения в общественном сознании в отрицательной коннотации посредством коммуникативных стратегий, примененных авторами новостных сообщений. В основном, выбранные авторами коммуникативные стратегии заключили в себе аспекты воздействия и эмоционально-оценочной нагрузки, которые формируют концептуальную основу образа землетрясения. Также стоит отметить, что авторы текстов новостных сообщений нивелирует причинно-следственные связи, смещая фокус ответственности за случившееся с властей на природную стихию. Полученные результаты могут быть использованы для разработки более эффективных коммуникативных стратегий в медийной практике.

10.48081/BGQF1767

2026

Выпуск 1

Бұл мақалада адам және оған тән тіл мен сөздің тарихи тұрғыдан зерттелуі қарастырылған. Адамның сөзін кешенді зерттеудің маңызы талданады. Құрылымдық лингвистика мен қазіргі тілдің жаңа бағыттарындағы сөйлеу мен тіл, тіл мен ойлау, тіл мен сана секілді ұғымдар түсіндіріледі. Антрополингвистикада адамның сөзі арқылы айтушыны тану, оның болмысын түсіну секілді мәселелер қозғалады. Тілдік тұлға ұғымы қарастырылып, Абайдың «сөз» және «тіл» ұғымдарына қатысты ғылыми тұжырымдары сараланады. Мақалада сөздің когнитивтік, прагматикалық деңгейі қаралып, әлеуметтік қыры талданады. Абай поэзиясындағы тіл мен сөз ұғымдарының арақатынасы ашылып, олардың байланысы мен айырмашылығы түсіндіріледі. Абайдың тілдік тұлға ретіндегі рөлі сипатталып, қазақ тіл біліміне қатысты кейбір ұғымдардың атауын қалыптастырудағы орны белгіленеді. Абай туындыларындағы сөздің мәні, қызметі, түрлері жіктеліп, олардың сөзтанудағы орны айқындалады. Абай поэзиясын тек әдеби-теориялық аспектіде ғана емес, тілдік-әлеуметтік, танымдық аспектіде қарастырылу жағы көрсетіледі. Абай поэзиясының тілін, сөз өрнегін зерттеген ғалымдардың еңбектері талданады. Бұл мақалада келтірілген ғылыми ойлар Абайдың туындыларындағы «сөз» қызметіне берген танымдық-ассоциациялық, прагматикалық мәнін, оның қазіргі лингвистикадағы орнын тануға мүмкіндік береді. Абай танымындағы айтушы-сөз-тыңдаушы үштігі мен Абайдың сөз лингвистикасын қалыптастырудағы үлесі қарастырылады.

10.48081/BGQF1765

2026

Выпуск 1

Тіл – халықтың рухани байлығы мен мәдениетінің көрінісі. Әрбір ұлттың сөздік қоры оның тарихы, салт-дәстүрі және дүниетанымы туралы терең мәлімет береді. Бұл байлықтың ажырамас бөлігі – фразеологизмдер. Фразеологизмдер – тілді бейнелілікпен, эмоциялық реңкпен және мағыналық тереңдікпен байытатын тұрақты тіркестер. Олар тек тілдің стилистикалық әрін арттырып қана қоймай, ұлттың танымдық және мәдени ерекшеліктерін көрсететін құнды құрал болып табылады. Фразеологизмдер әдеби шығармаларда ғана емес, күнделікті ауызекі сөйлеуде де жиі қолданылады. Бұл тұрақты тіркестердің мағынасы дайын күйінде беріліп, оларды сөзбе-сөз аудару мүмкін еместігіне байланысты, өйткені әрбір тіркес белгілі бір тарихи, әлеуметтік немесе мәдени контексте пайда болған. Осыған байланысты фразеологизмдерді меңгеру – тіл үйренушілердің сөздік қорын байытудың және тілдік деңгейін жетілдірудің маңызды бір жолы болып қарастырылады. Бұл мақалада фразеологизмдердің сөздік қорды байытудағы ықпалы мен олардың тілдік және танымдық функциялары қарастырылады. Сонымен қатар, фразеологизмдердің ұлт мәдениеті мен дүниетанымындағы рөліне тоқталып, олардың тіл үйренушілер үшін маңыздылығы талданады. Мақала фразеологиялық бірліктегі сөздердің мағыналық ерекшеліктері туралы мәселеге жауап табуға көмектесетін теориялық негізді құрудан басталады, бұл тұста негізгі фразеологиялық ұғымдар қарастырылады. Сонымен қатар, кешенді әдістеме қолданылуы арқылы фразеологиялық сәйкестендіру әдісі, семантикалық талдау жасалады. Мақала соңында фразеологиялық бірліктердегі сөз компоненттерінің түрлері талқыланып, жалпы олардың сөздік қорды қалыптастырудағы және байытудағы орны мен маңызы бағаланады.

10.48081/BGQF1740

2026

Выпуск 1