The article is devoted to the study of the language representation of conflicts in media texts in English, Russian and Kazakh. The main objects of research are lexical, stylistic and cognitive means used in national media resources to describe conflict situations. Key features of conflict vocabulary are identified, such as emotional coloration, the use of metaphors, rhetorical techniques and grammatical constructions that reflect the cultural and linguistic specifics of each studied group. The analysis was carried out on the basis of a corpus of texts, including articles from leading English-speaking (The Guardian, BBC, The New York Times), Russian-speaking (TASS, RIA Novosti, Izvestia) and Kazakh-speaking (Egemen Kazakhstan, Kazinform, Almaty TV) media covering various political, social and cultural conflicts. Methods of comparative analysis, critical discourse analysis and linguistic statistical data processing were used, which made it possible to identify both universal mechanisms of influence on the audience and unique features of national media traditions. The findings of the study confirm that language in media texts performs not only informative, but also cognitive and ideological functions, forming the public perception of conflict situations. The practical significance of the work lies in the possibility of using the data obtained for training journalists, developing recommendations for creating media materials, as well as for translating and adapting texts in intercultural communication. The study highlights the importance of considering cultural and linguistic sensitivities when analyzing media discourse and creating conflict-focused texts. The results of this study contribute to the development of the theory of media discourse, cognitive linguistics and intercultural communication, opening up prospects for further research in the field of language representation of conflicts

https://doi.org/10.48081/VCLB7099

2025

Выпуск 2

В данной статье на основе аналитического обзора научной литературы, посвященной проблеме исследования, обозначаются признаки соматических единиц, изучение которых обусловливает актуальность выбранной темы. Авторами представляется символическое и мифологическое описание соматизма «глаз / көз» в русской и казахской лингвокультурах. Особое внимание в исследовании уделяется поэтическому осмыслению соматизма «глаз / көз» в творчестве ярких представителей русской и казахской поэзии С. Есенина и М. Жумабаева, чьи произведения стали ярким отражением духовных и художественных исканий их времени. Определяются общие признаки и индивидуальные характеристики соматического мировосприятия в художественном пространстве названных языковых личностей. Наряду с этим, в настоящем исследовании демонстрируется, как универсальный символ зрения адаптируется в рамках национальных традиций, обогащая культуру каждого народа своими уникальными оттенками смысла. Статья обращает внимание на способы выражения эмоциональных состояний через соматические образы в поэзии двух народов. Рассматриваются примеры взаимодействия соматизмов с ключевыми культурными характеристиками, что позволяет глубже понять их семантический потенциал. Важно отметить, что выявленные особенности подтверждают значимость соматической лексики в создании авторской картины мира.

https://doi.org/10.48081/GEWO8027

2025

Выпуск 2

Мақалада Ә. Бөкейханның Ресейдің отаршылдық саясатына қарсы гуманистік дүниетанымдағы Л. Толстой, В. Короленко, Д. Мамин-Сибиряк секілді орыс жазушыларынан жасаған көркем аудармалары қарастырылады. Зерттеушілер аударманы салыстырмалы әдебиеттану контексінде ала отырып, аударманың өзекті идеяларды таратушы ретіндегі коммуникациялық, делдалдық қызметіне назар аударады. Отаршылық езгіге қарсы идеялардың бір әдебиеттен келесі әдебиетке көшіп, бір ұлттың тарихи шындығы келесі ұлттың көркем шындығына ұласуын мысалдармен көрсетеді. Ә. Бөкейханның орыс жазушыларының мәдениеттер тоғысындағы ұлтаралық мәселелер қозғалатын мәтіндерін таңдап аударуындағы мақсаты қазақ халықының ұлттық сана-сезімін қалыптастыру, ұлттық мүддені көздеу екендігі айқындалып, өз мақалаларындағы үндес ойлармен дәлелденеді. Зерттеушілер Ә. Бөкейхан т.б. алаш қайраткерлерінің Д. Мамин-Сибиряк шығармаларын қазақ тіліне аударып, баспасөз бетінде, жеке кітаптар ретінде жариялауы арқылы қазақ жазушыларының натурализм ағынының кей көркем техникасын игеріп алып кетіп, сол ағым аясында өз шығармаларының жазылуына ықпал еткенін айқындайды. Яғни көркем аударманың белгілі бір көркем ағымдардың қазақ әдебиетіне енуіне, кеңінен таралуына тигізген ықпалын, жасампаздық қызметін саралайды. ХХ ғасыр басындағы аудиторияның өзгешелігін ескеріп, сол қоғам үшін икемдеп адаптациялық тәржіме стратегиясын Ә. Бөкейхан еңбегінде пайдаланғанын саралайды.

https://doi.org/10.48081/ICZN1957

2025

Выпуск 2

Мақала лингвомәдениеттану пәнінің қалыптасу аясын екі ғасыр арнасындағы ғылыми көріністерімен тарқатады. Дәйексөзге тартылған неміс, ағылшын, орыс, қазақ тілдеріндегі ғылыми тұжырымдар негізінде жеке ғылым саласының дамып, орнығып кетуіндегі өзгешеліктерді сипаттайды. Өз алдына жеке ғылым болып саналатын лингвистика мен мәдениет ілімінің әрі ұғымдық, әрі терминдік мәннен бірбүтін лингвокултурологиялық бірлікке айналуына аталған ғылыми пікірлердің тікелей әсері болғандығы жеткізіледі. Жұмыс авторлары пікірінше, халық сөйлеуіндегі тіл бірліктері бойынан, демек лингвистикадан, этнос болмысын танытатын мәдениеттану бірліктері, демек этнолингвистикалық мәселелер орын алады. Мұның қазіргі гуманитарлық ғылымдар үшін берері мол болмақ. Тіпті, бұл екі ғылымның тоғысуынан тіл біліміндегі жаңа ғылым саласы – лингвомәдениеттану пәні орнығады. Жаңа ғылым саласының орнығуына ХХ және ХХІ ғасырдағы тілші-мәдениеттанушы ғалымдардың ой-пікірлері бағаланып отыруы қажет. Авторлар бұл бағытты тақырыптың ашылуындағы басты мақсат ретінде ұстанады. Мақала барысында салыстыру, баяндау, сипаттама жасау, жүйелеу, талдау әдістері пайдаланылған. Жоғарыда аталған тілдер аспектісіндегі тұжырымдарды жеткізу салыстыру әдісінің қызметі арқылы іске асқан. Бұл пікірлерді қазіргі ғылыми ортаға жеткізу баяндау әдісін қажетсінсе, лингвистика мен мәдениет іліміне ортақ бірліктердің табиғатын таныту үшін сипаттама беріліп, оларды жүйелеудің жолдары көрсетілген. Ал талдау әдісін екі ғылымаралық бірліктердің берілуін тарқатудан көруге болады

https://doi.org/10.48081/DIBG5850

2025

Выпуск 2

Мақалада қазақстандық медиадискурстағы ұлт бейнесі лингвомәдени және дискурсивті талдау тұрғысынан қарастырылады. Ғаламдану және цифрлық трансформация жағдайында бұқаралық ақпарат құралдары ұлттық бірегейлікті қалыптастыруда, мәдени құндылықтарды көрсету мен қоғамдық пікірді конструктивациялауда маңызды рөл атқарады. Қазақстандық БАҚ-та ұлт бейнесін қалыптастыруда қолданылатын тілдік құралдарға, сондай-ақ медиадискурсқа әсер ететін саяси, әлеуметтік және мәдени факторларға ерекше назар аударылады. Мақалада ұлт бейнесін жасауға ықпал ететін дискурсивті стратегиялар, риторикалық тәсілдер мен лексикалық маркерлер талданады.Зерттеу қазақстандық жетекші БАҚ материалдарына, сондай-ақ телевизиялық және цифрлық медианың талдауына негізделген. Мақалада ұлттық бояуы бар лексиканың, метафоралық конструкциялардың, нарративтік стратегиялардың және идеологиялық астарлардың қолданылу ерекшеліктері қарастырылады. Медиадискурстың қоғамдық сана қалыптастырудағы рөлі және ұлттық бірегейлікті қабылдауға ықпалына баса назар аударылады. Сонымен қатар, медианың ұлттық стереотиптерді күшейту немесе өзгерту үдерісіндегі ықпалы зерттеледі.Зерттеу нәтижелері лингвистика, журналистика, медиаанализ және мәдениетаралық коммуникация саласындағы мамандарға пайдалы болуы мүмкін. Сонымен қатар, Қазақстанның тіл саясатын, ұлттық дискурстың эволюциясын және оның қоғамдық пікірге тигізетін ықпалын зерттеу тұрғысынан өзекті болып табылады. Ұсынылған тұжырымдар БАҚ-тағы ұлттық бірегейліктің көрінісін тереңірек түсінуге және медиадағы дискурсивті тәсілдердің рөлін бағалауға көмектеседі.

https://doi.org/10.48081/YIHJ2907

2025

Выпуск 2

Бұл мақала 2023-2025 жылдарға арналған ғылыми жобалар конкурсында «Әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдар» басым бағыты бойынша АP 19574645 «Қазіргі қазақ айтысының типологиясы мен поэтикасы» тақырыбындағы жоба аясында жазылды. Мақалада қазіргі ақындардың бірі, Қарағандылық суырыпсалма ақын Аманжол Әлтаевтың айтыстары зерделенеді. Ақынның Серікзат Дүйсенғазымен, Әселхан Қалыбековамен, Ермек Жұматаевпен, Ақмарал Леубаевамен айтыстары негізге алынады. Ақынның жұп болған айтыскерлерімен сөз додаға түскен сәттегі ұтымды ойлары мен сөз қолданыстары, тарихи-әлеуметтік, қоғамдық, саяси, әдеби мәселелерге байланысты өміршең тақырыптарды негізгі нысанға ала отырып, кейінгі жастардың тәлім-тәрбиесіне, отбасы құндылықтарын қастерлеп, жас ұрпақтың тарих пен әдебиетті сабақтастықта танып, ұлттық болмысты айырылмауды үндеген айтыс мәтіндеріндегі қастерлі ойлары сараланады. Қазақ салт-дәстүрлері мен жөн-жоралғыларын қайта жаңғыртып, айтыстарында тәлім-тәрбиеге көңіл аудартады. Ақынның айтыстарындағы этнографизмдердің қолданысы талданады.

https://doi.org/10.48081/MJGD7391

2025

Выпуск 2

Статья посвящена анализу влияния невербальных средств коммуникации на понимание речи. Интерпретация понимается нами как результат субъективной репрезентации мира. Методология исследования включает применение интерпретативного подхода к анализу речевого поведения коммуникантов, наблюдения, сопоставления. Результаты исследования: интерпретация связана как с языковыми фактоpами, так и со способностью говорящих делать заключения о действительном намеpении коммуниканта. Понимание речи опpеделяется не только восприятием слов собеседника, но и со способностью давать оценку невеpбальным средствам общения. Однако и пpи стpемлении к пониманию адекватная интеpпpетация может быть неуспешной, т.к. невозможно учесть все внеконтекстные пpесуппозиции. Могут иметь место несовпадения в воспpиятии ситуации, pазличия в интенциях и коммуникативных установках всех участников речевого взаимодействия. Это пpиводит или к полному отсутствию коммуникативного эффекта и отказу совеpшить действие, или же к отодвиганию по вpемени выполнения тpебуемого говорящим действия. Живое pечевое поведение включает в себя и экстpалингвистические фактоpы, оказывающие влияние на интеpпpетацию. Комплексный анализ веpбального и невеpбального офоpмления pечи, понимание пpесуппозиций pечевого общения могут содействовать адекватной интеpпpетации речи говоpящих.

https://doi.org/10.48081/ZMDC9484

2025

Выпуск 2

В данной статье представлены результаты исследования религиозного медиадискурса Казахстана. Медиасфера привлекает все большее вимание исследователей, так как именно в рамках ее изучения возможно боллее полно рассмотреть важные теоретические аспекты дискурса. здесь возможно проследить процесс порождения дискурса психосоциального феномена. Публицистика представляют собой материалы естественного языка. При создании данных текстов возможно изучение языкового материала с учетом социальных и индивидуальных особенностей носителей языка. Исследование проведено с целью поиска взаимосвязи между типами языковой личности авторов газетных статей и блогов - продуциентов дискурсивных практик и целями речевого воздействия. При этом особое внимание уделяется особенностям религиозного дискурса, который наблюдается в условиях десекуляризации. Изучение в данном аспекте позволяет рассматривать как лингвистические факторы, влияющие на его протекание. Эти возможности заключены в синтезе собственно лингвистических приемов и достижений смежных областей научного познания. Процессы, наблюдаемые в медиасфере, позволяют сделать вывод о том, что дискурсивные практики религиозного дискурса представлены довольно активно. При этом блогосфера в отличие от официальной прессы позволяет авторам более открыто и свободно проявлять свою позицию в рамках очерченного дискурса.

https://doi.org/10.48081/NPEI9381

2025

Выпуск 2

Синкреттік өнер туындысына айналған фольклор – қазақ халқының салт-дәстүрі мен мәдениетін, әдет-ғұрпы мен ұлттық болмысын көрсететін мол мұралардың бірі. Ежелден қазақ жұрты ауыз әдебиетінен сусындап, жас ұрпақтың тәрбиесі мен болашағына әсерін тигізіп отырған. Ертегілер мен аңыздардан бастап эпикалық поэмалар мен мақал-мәтелдерге дейін әртүрлі жанрларды біріктіре отырып, қазақ фольклоры білім мен тәжірибені берудің, сондай-ақ бірегейлікті қалыптастырудың маңызды құралына айналды. Өмірге келген нәресте жер қойнына табысталғанға дейінгі ғұмыры ұлттық салт-дәстүр негізінен бастау алса керек. Осынысымен де қазақ жұртының өмірлік дастаны фольклор саласымен тығыз байланыста. Халқымыздың мол мұрасына айналып отырған ұлттық дәстүр сабақтастығы ұрпақтан-ұрпаққа жалғасын тауып келеді. Қазақ халқының ауыз әдебиетін зерттеп, игілікті істерді атқарып жүрген ғалымдар да баршылық. Олардың еңбектері қазақ ауыз әдебиетін сақтап қана қоймай, оны жаңа ұрпақ пен кең аудиторияға қолжетімді ете отырып, оны насихаттауға көмектеседі. Осы саланың көрнекті өкілдерінің бірі – фольклоршы, халық даналығын зерттеуші, қазақ ауыз әдебиетін зерттеп, сақтауда маңызды рөл атқарған Мәшһүр Жүсіп Көпеевтің зерттеушілік еңбегіндегі фольклордың ұсақ жанрларының бірі мақал-мәтелдердің алатын орны қарастырылған. Мәшһүр Жүсіп Көпеев халық мақал-мәтелдерін зерттеп, жинай отырып, оларды қағазға түсіріп қана қоймай, олардың философиялық-идеялық аясын ашып, терең талдау жүргізді. Бұл мақал-мәтелдер ақынның зерттеу тәжірибесінің маңызды элементі болып, ауыз әдебиетінің халық даналығы мен мәдени дәстүрді зерттеудегі маңызды дереккөз ретінде көрсетіледі. Мақалада Мәшһүр Жүсіп Көпеев жинаған мақал-мәтелдердің мағыналық мазмұнын анықтап, әртүрлі тақырыптарға қарай топтастыру мақсатында талданады. Бұл тәсіл халық даналығының қазақ халқының философиялық-этикалық ой-пікірлерімен қатар әлеуметтік және мәдени шындықтарды қалай бейнелейтінін тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.

https://doi.org/10.48081/JLTU2352

2025

Выпуск 2

In modern national literary studies, Alash studies are becoming a fundamental branch. It is divided into chapters such as Akhmet studies, Magzhan studies, Zhusupbek studies, etc and is rapidly developing as separate teachings. This study examines research works to scientifically distinguish the contributions of T. Kakishuly to Alash studies. It evaluates the scholarly innovation and importance of the author, acknowledged as an Alash expert, in examining the lives and destinies of Alash leaders in relation to contemporary circumstances. The conclusions of the scientist about the important articles of the Alash intelligentsia in the history of Kazakh literary criticism and the formation of critical genres were evaluated. The research works written by the scientist, who was one of the first to actively engage in the return of Alash figures to national spirituality, also his articles, which made a great contribution to the study of their literary and scientific heritage, are examined. In a comprehensive study of the topic of Alash studies, it is clearly proved that T. Kakishuly was able to show a high example of collecting and summarizing information, analyzing and forecasting, and using archival data in differentiating their literary and scientific heritage. The purpose of the article is to determine the success and importance of the scientist's works related to Alash studies in National Literary Studies and to draw scientific conclusions from the point of view of today's growing requirements for the personality of the researcher. When writing the article, the comparative research method of comparativism was guided Additionally, a combination of empirical techniques (such as literary analysis and prediction) and theoretical research methods (including analysis and formulation) were used to provide scientific support for the main concepts presented.

https://doi.org/10.48081/HQCF3832

2025

Выпуск 2