В статье рассматриваются лингвостилистические приёмы создания художественного образа в современной англоязычной литературной сказке на материале произведений XX–XXI веков. Объектом исследования стали тексты таких авторов, как Роальд Даль, Дж. К. Роулинг, Нил Гейман и Кейт ДиКамилло. Актуальность темы обусловлена высокой стилистической насыщенностью жанра литературной сказки и недостаточной изученностью механизмов языкового оформления художественного образа в рамках англоязычной традиции последних десятилетий. Цель работы — выявить и классифицировать лингвостилистические приёмы, определяющие структуру и выразительность образа в сказочном повествовании. Методологическую основу исследования составили лингвостилистический, контекстуальный, сравнительно-сопоставительный и дискурсивный анализ. В результате установлено, что художественный образ формируется через совокупность лексических, синтаксических и тропеических средств, отражающих авторскую позицию и жанровую специфику. Сравнительный анализ показал эволюцию сказочного образа от типизированного к психологически сложному, от морализаторского к символическому. Выводы исследования могут быть полезны при преподавании стилистики, детской литературы, а также в рамках курсов по лингвистике текста и анализу художественного дискурса.

https://doi.org/10.48081/BTOUPh3.2026/218-230

2026

Выпуск 3

Бұл мақалада қазіргі қазақ прозасындағы баяндау композициясының құрылымдық ерекшеліктері мен көркемдік тәсілдері А. Алтайдың «Түсік» және «Казино» әңгімелері, Р. Мұқанованың «Өзің» және «Композитор» әңгімелері, сондай-ақ Д. Амантайдың «Гүлдер мен кітаптар» романын талдау негізінде қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – көркем мәтіндегі автор мен нарратор тұлғасын, баяндаудың логикалық құрылымын, автор қолданған көркемдік тәсілдердің ерекшелігін саралап, нарратологиялық призмадан зерделеу. Қазіргі қазақ прозасының стильдік ерекшеліктері мен нарративтік жүйесіне талдау жасау. Зерттеу жұмысы нарратология, поэтикалық талдау, құрылымдық-семантикалық сараптама және салыстырмалы талдау әдістеріне сүйеніп жүргізілді. Автор қазіргі қазақ прозасындағы баяндаудың көпқырлы типтерін, олардың композициялық жүйедегі қызметін, мәтіннің көркемдік тұтастығын қалыптастырудағы рөлін айқындауды мақсат етеді. Нәтижесінде, әр жазушының баяндау моделіндегі ерекшеліктері, баяндаушының позициясы, кейіпкер-сана ағымы, хронотоп пен композициялық шешімдердің жаңашыл сипаттары анықталды. Зерттеу қорытындылары қазіргі қазақ прозасының нарративтік ізденістерінде ішкі монолог, сана ағымы, полифониялық баяндау және фрагментарлық композициялық шешімдердің кеңінен қолданылатынын көрсетеді. Зерттеуде Ж. Женетт, К. Бремон, В. Шмид және т.б. зерттеуші-ғалымдардың еңбектеріндегі баяндау теориясы туралы тұжырымдар басшылыққа алынды.

https://doi.org/10.48081/BTOUPh3.2026/277-290

2026

Выпуск 3

The aim of this research is to develop a comprehensive and in-depth understanding of the modal phenomenon by exploring the commonalities, interrelations, and distinctions among lexical, grammatical, and modal meanings. This study seeks to examine the origins and historical development of modal words in the language and to identify their lexical features through systematic and targeted analysis. This is especially pertinent in Kazakh, where a number of elements currently classified as modal words are in fact borrowed concepts or lexemes that have shifted from other word classes over the course of linguistic development. The findings of this research delineate a more precise theoretical distinction between modality and predicativity in Kazakh and related Turkic languages, demonstrating the function of modal words as mediators between the speaker’s evaluative stance and the predicate structure of the sentence. The paper details how prosodic and intonational characteristics signal modality, highlighting how they work in tandem with lexical and grammatical markers to create particular modal meanings. Methodologically, the research employed qualitative, descriptive-analytical, and comparative approaches.

https://doi.org/10.48081/BTOUPh3.2026/115-129

2026

Выпуск 3

Мақалада ХХ ғасырдың басындағы қазақ поэзиясындағы лирикалық цикл құрудың теориялық және тарихи-әдеби аспектілері қарастырылған. ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы әлемдік әдебиеттегі танымал жанрлық форма болып келген, лирикалық цикл мақалада осы кезеңдегі қазақ поэзиясы негізінде талданады. Сәкен Сейфуллин, Мағжан Жұмабаев, Ілияс Жансүгіров циклдерінің өлеңдеріндегі лексикалық, синтаксистік, мотивтік, дыбыстық, интонациялық ұйымдастырылу деңгейінде цикл құраушы біріктіруші компоненттер анықталады. Хронология, жазу мерзімі, тақырып, лирикалық кейіпкер, мәтіннің бейнелі құрылымы, лирикалық сюжет сияқты цикл құраушы компоненттерге ерекше назар аударылады. Лирикалық циклдер көркемдік уақыт көркемдік кеңістіктен бөлінбейді деген концепция арқылы сипатталған. Аталған шығармаларда циклқұраудың басты элементі ретінде жанрдың біртұтас кеңістігі алынады. Мақалада ақынның көркем әлемінің тұтастығы оның шығармаларындағы уақыт пен кеңістіктің бірлігін білдіреді. Ол қарастырылып отырған циклдік принциптердің бірі. Лирикалық циклдің біртұтас кеңістігін құру тұрғысынан өлеңдер арасындағы сындарлы элементтер ғана емес, сонымен қатар, ең алдымен, кеңістіктің құрамдас бөліктері де маңызды. Автор мақалада Мағжан Жұмабаев, Ілияс Жансүгіров лирикасының мысалында пейзаждық циклдерді ұйымдастырудың ерекшеліктеріне тоқталады. Мақалада Сәкен Сейфуллин циклдерінің құрамындағы өлеңдерінде негізделетін лирикалық циклдің жанрлық формасының субъективті-объективті ұйымдастырылуына назар аударылады. ХХ ғасырдың I жартысындағы қазақ поэзиясындағы лирикалық циклдің табиғатын білу, тән цикл құру компоненттерін анықтаудың маңыздылығы көрсетілген. Талдаудың аспектілері - лирикалық циклдің жанрлық формасының негізін құрайтын принциптер, олардың дамуы әртүрлі тәсілдер мен зерттеулерде көрінеді.

https://doi.org/10.48081/BTOUPh3.2026/70-84

2026

Выпуск 3

В статье рассматривается интеллектуальное наследие Наума Григорьевича Шафера в контексте этики гуманитарной интерпретации и проблемы ответственности исследователя перед историческим временем. Целью работы является анализ исследовательской позиции Н. Шафера как музыковеда, культуролога и интерпретатора, чьё мышление формировалось в условиях идеологического давления ХХ века, было ориентировано на сохранение автономии гуманитарного знания. В статье показано, что интерпретация в научной практике Н.Г. Шафера выступает не как вспомогательный аналитический инструмент, а как событие смысла и форма этического выбора, предполагающая отказ от упрощённых нормативных оценок прошлого. Особое внимание уделяется его работам, связанным с музыкальной культурой, песенной традицией, наследием М. Булгакова и И. Дунаевского, а также практике комментария и работы с письмами как пространством культурной памяти. Делается вывод о том, что исследовательская модель Н.Г. Шафера может быть рассмотрена как пример ответственного гуманитарного мышления, основанного на диалоге с эпохой и многослойности исторического опыта. При этом его стратегия «медленного чтения», вдумчивого диалога с текстом и контекстуального анализа позволяет сохранить многослойность произведения, выявить внутреннюю логику художественного жеста и восстановить исторические смыслы.

https://doi.org/10.48081/BTOUPh3.2026/200-217

2026

Выпуск 3

Соңғы жылдары семантика саласының қарқынды дамуы етістік мағынасын зерттеуді дәстүрлі формалды бағыттан когнитивтік және психолингвистикалық тұрғыдан түсіндіруге алып келді. Қазақ тіл білімінде етістіктерге қатысты жүргізілген көптеген зерттеулерде семантикалық-мағыналық топтар анықталғанымен, олардың басым бөлігі статикалық сипаттағы сөздік материалдарға сүйенген сипаттамалық талдаулармен шектеліп келеді. Мұндай тәсілдер етістік мағынасының тілдік тәжірибе, эмоциялық қабылдау, денелік сезіну және мәдени контекст арқылы қалыптасу үдерістерін толық ашып көрсете бермейді. қазақ тіліндегі эмоциялық етістіктер зерттеу нысаны ретінде алынып, олардың семантикалық жүйесі фрейм семантикасы мен психолингвистиканың теориялық ұстанымдары негізінде кешенді түрде талданады. Зерттеу барысында «Қазақ әдеби тілінің сөздігі» дереккөзіне сүйене отырып, эмоциялық мағына білдіретін етістіктер іріктеліп, олардың семантикалық құрылымы домен, жалпы фрейм, негізгі фрейм және микрофрейм деңгейлері бойынша жүйеленді. Әрбір етістіктің мағынасы эмоцияның пайда болуы, қабылдануы және тілдік түрде концептуалдану сатыларымен байланыста қарастырылды. Зерттеу нәтижелері қазақ тіліндегі эмоциялық етістіктердің динамикалық сипатын айқындауға, олардың когнитивтік және психологиялық негіздерін терең түсіндіруге мүмкіндік береді. Алынған тұжырымдар қазақ тілін оқыту әдістемесінде, түсіндірме және салалық сөздіктер құрастыруда, корпус лингвистикасы мен табиғи тілді өңдеу салаларында ғылыми-теориялық және қолданбалы негіздерді жетілдіруге мүмкіндік береді.

https://doi.org/10.48081/BTOUPh3.2026/524-539

2026

Выпуск 3

Мақалада қазақ әдебиеттануындағы антропологиялық парадигманың қалыптасуы мен эволюциясы назарға алынып, фольклор, жыраулар поэзиясы және ХХ ғасыр әдебиетіндегі кейіпкер бейнесінің көркем репрезентациясын зерделеу арқылы тұлға болмысының өзгерісі айқындау мақсат етіледі. Зерттеу нысанына фольклор туындылары, жыраулар поэзиясы және жазба әдебиет мысалдары алынған. Талдауды жүзеге асыруда мифопоэтикалық, психоаналитикалық, герменевтикалық әдіс ұстанымдары пайдаланылды. Талдаулар әдебиеттанудың іргелі теорияларына сай жасалып, кейіпкер, бейне, болмыс тақырыбын қарастырған ғалымдардың ой-пікірлері бағыт-бағдар болады. Фольклорда кейіпкер бейнесі ұжымдық санадағы архетиптік сипатта танылса, жыраулар поэзиясында рух тұтастығы ретінде, ХХ ғасыр әдебиетінде тұлғаның ішкі қақтығысы мен «үнсіз адам» түрінде көрінетіні ғылыми дәйектеледі. Сондай-ақ кейіпкер бейнесінің ұжымдық санадан экзистенциалды деңгейге дейінгі эволюциясы жүйеленді. Кейіпкердің кезеңдер арасындағы өзгеріс динамикасы диахронды кесте арқылы нақтыланды. Нақтыланған деректер адам болмысының антропологиялық негізіне сай жүйеленіп, көркем репрезентациясы мен зерттеу нәтижелері көрсетілді. Ұсынылып отырған тұжырым қазақ әдебиетіндегі көркем антропологияның парадигмасын теориялық тұрғыдан нақтылап, адам болмысының рухани және мәдени деңгейлерін айшықтауға бағытталған. Алынған нәтижелер әдебиеттегі адам болмысын антропологиялық, семиотикалық, психоаналитикалық әдістерді ұштастыра отырып кешенді зерттеуге мүмкіндік береді.

https://doi.org/10.48081/BTOUPh3.2026/54-69

2026

Выпуск 3

Статья посвящена комплексному анализу легенды «Честь» о батыре Кушикбае в структуре романа Роллана Сейсенбаева «Трон сатаны». Цель исследования – выявить полифункциональную роль легенды в структуре произведения. В результате исследования выявлены и проанализированы пять основных функций легенды: аксиологическая (легенда служит нравственным эталоном для оценки поступков героев современного пласта текста, актуализируя традиционное понятие чести в условиях кризиса переходного периода), жанрообразующая (включение легенды трансформирует жанр романа, сближая его с романом-притчей), интертекстуальная (связь с претекстами – рассказами «Честь» Р. Сейсенбаева и «Сиротская доля» М. Ауэзова), философско-этическая (исследуется вечный конфликт добра и зла, перенесенный из внешнего конфликта в легенде во внутренний конфликт героев современного плана повествования), сюжетообразующая (параллели между судьбами героев легенды и романа). Новизна статьи заключается в комплексном подходе при анализе легенды «Честь», которая рассматривается как семиотический центр романа, определяющий его жанровую природу, идейное содержание и систему персонажей. Доказывается, что легенда становится философско-этическим и композиционным стержнем романа. Проблемы утраты чести и нравственного выбора, представленные в легенде «Честь» и романе «Трон сатаны», оказываются не только историческим прошлым казахского народа, а вечными вопросами, сохраняющими актуальность в любую эпоху.

https://doi.org/10.48081/BTOUPh3.2026/231-245

2026

Выпуск 3

Бұл мақалада белгілі қазақтың ақыны, ойшылы, шығыстанушысы, фольклортанушысы Мәшһүр Жүсіп Көпейұлының шығармаларындағы «жақсы», «надан», «адасу», «тасу» т. б. сөздерінің қолданылу ерекшелігі жан-жақты қарастырылды. Сонымен қоса өз заманына дейін және қатарлас өмір сүрген ақындар мен ғалымдардың т. б. шығармаларында осы ұғымдардың қолданылуы салыстыра зерттелді. Атап айтқанда: Хорезми, Жүсіп Баласағұн, Қожа Ахмет Иассауи, Шалкиіз Тіленшіұлы, Ақтамберді Сарыұлы, Бұқар Қалқаманұлы, Шал Құлекеұлы, Махамбет Өтемісұлы, Ғабдолла Тоқай т. б. Мәшһүр Жүсіптің поэзиясындағы стильдік ерекшеліктерді саралау барысында ақынның эпитет, теңеу, метафора, метонимия сияқты бейнелеу құралдарын қолдануда өзіндік қолтаңбасы айқын аңғарылды. Бұл көркемдік тәсілдердің түпкі өзегінде Алланы тану идеясын дәріптеу, адамзатты ізгілікке үндейтін рухани құндылықтарды насихаттау мақсаты жетекші орын алды. Ақынның көркемдік дүниетанымында Аллатану, ұлттық болмысты ардақтау, діни-имандылық қағидаларын дәріптеу және ұлттық нақышты айшықтау кейіптеу тәсілі арқылы да шебер жүзеге асырылды. Осы арқылы Мәшһүр Жүсіп поэзиясында діни-философиялық ой мен ұлттық көркемдік дәстүр өзара үйлесім тауып, авторлық стильдің басты белгілерінің біріне айналды. Көркемдік тәсілдердің қолданылу ерекшелігі ақынның стильдік даралығын және бейнелілік жүйесін айқындайды.

https://doi.org/10.48081/BTOUPh3.2026/291-300

2026

Выпуск 3

В статье рассматриваются фразеологические единицы как важный элемент языковой картины мира и средство отражения национального характера. Особое внимание уделяется роли фразеологизмов в межкультурной коммуникации, где они выступают носителями культурно обусловленных смыслов, ценностей и стереотипов. Целью исследования является выявление специфичных черт национального характера в контексте межкультурной коммуникации, воплощённых во фразеологических единицах на русском и английском языках. Применение культурных измерений Г. Хофстеде к анализу фразеологизмов отражает новизну исследования: междисциплинарного подхода, объединяющего лингвистику, культурологию и социологию, что помогает глубже понять, какие ценности лежат в основе национального характера, отражённого в устойчивых языковых выражениях. Кроме того, в работе предпринята попытка выявить общность и специфику национальных характеров в таких сферах как «английский/русский», «человек/мужчина/женщина», «семья», «жизнь» и «любовь». Анализ лишь малой части английских фразеологических единиц показал, что данные фразеологизмы являются важным источником исторической и культурологической информации о жизни народа – носителя языка, что весьма актуально на современном этапе развития английского языка. Русские фразеологизмы отличаются богатой метафоричностью и часто ироническим отношением к стереотипам, тогда как англоязычные выражения более прямолинейны и прагматичны. Полученные выводы и практический материал данного исследования могут послужить базой для создания двуязычного идиоматического словаря, а также пособия по межкультурной коммуникации и лингвострановедению.

https://doi.org/10.48081/BTOUPh3.2026/425-439

2026

Выпуск 3