В представленной статье авторами поднимается актуальная и своевременная для всего цивилизованного мира проблема манкуртизации современного общества, которая угрожает сохранению национальных культур, традиций, уничтожая присущую народу уникальную самобытность. В статье рассматривается разное проявление манкуртизма, которое выражается в отрицании истории, не знании родного языка, традиций, слепой религиозной вере, игнорировании происходящих событий в стране. Проблема манкуртизма рассматривается и в аспекте актуальных вопросов глобализации и интеграции во всем мире, усиливающаяся и в связи с политическими катаклизмами, которые проявляются в разных регионах мира. Важность данной тенденции в современном мире не уменьшается, а в свете последних мировых политических событий усиливается. Вопрос решается и в аспекте лингвистики. В статье предпринята попытка рассмотрения лексического значения и этимологии слова манкурт на основе анализа словарных источников и произведений художественной литературы. Авторы раскрывают и синонимичные понятия в аспекте обозначенной проблемы. Глубокое философское видение данной проблемы решается сквозь призму художественного текста. Через образы героев, обладающих чертами манкуртов, показывается собирательный образ человека, лишенного индивидуальности.

10.48081/QGSG7932

2025

Выпуск 4

Бұл мақалада тұрғын үй жарнамасының лингвистикалық аспектісін көрсету мақсатында қазақстандық құрылыс компаниялардың ресми сайттарындағы және Instagram парақшаларындағы тұрғын үй кешендердің жарнамалық мәтіндеріне кешенді талдау жүргізілді. Тұрғын үй маркетингінің құрамдас бөлігі болып табылатын тұрғын үй кешендерінің әр санатына байланысты жазылатын жарнама мәтіндерінің тілдік ерекшеліктеріне, тілдік әсер ету амалдарына тоқталдық. Тұрғын үй жарнамасы тұтастай алғанда маркетинг концепциясына сәйкес келеді. Жарнамалық бейне тұтынудың стандартты шеңберінен шығып, өзі жаңа коммуникацияны құрайды. Бұл маркетингтік коммуникацияда маңызды рөл атқарады. Мақаланың мақсаты – тұрғын үй жарнамасының тілдік ерекшеліктерін анықтау арқылы жарнамалық мәтіндерді талдау. Мақалада жалпы ғылыми әдістер – жаппай іріктеу, салыстыру және антропоөзектік парадигма әдіснамасына сәйкес келетін – стилистикалық талдау, тілдік әсер ету, прагматикалық талдау әдістері қолданылды. Зерттеу материалы ретінде құрылыс компаниялардың ресми сайттарындағы және Instagram парақшаларындағы жарнамалық пост-мәтіндері пайдаланылды. Құрылыс компаниясының қоғамдағы табыстылығының бірден-бір көрсеткіші ретінде қазақстандық тұрғын үй кешендері атауларының арасында кездесетін фондық білімге негізделген прецеденттік атаулардың прагматикалық әсері қарастырылған. Сонымен қатар құрылыс компаниялардың жобаларында кездесетін авторлық терминдер және тұрғын үй кешендері атауларының сатып алушының тілдік санасында ассоциация тудыру мәселесіне тоқталып өттік.

10.48081/GXFZ8159

2025

Выпуск 4

Қазақ және түрік әдеби байланысы – түркі халықтары арасындағы рухани үндестіктің маңызды көрінісі. Ортақ әдеби мұраларды жаңаша пайымдау мен насихаттау екі халықтың мәдени жадысын жаңғыртуға себепкер болады. Бұл әдеби ықпалдастық түркі халықтарының көркем мұрасын жан-жақты саралап, ортақ рухани кеңістіктің кеңеюіне ықпал етеді. Мақалада қазақ пен түрік әдебиеттерінің тарихи өзара байланысы, әдеби бағыттарындағы (реализм, модернизм, т.б.) ұқсастықтары, қаламгерлер шығармашылығындағы үндестіктер мен қазіргі заманғы әдеби ынтымақтастықтар талданады. Зерттеуде тарихи-салыстырмалы және типологиялық талдау әдістері қолданылып, екі халықтың әдеби дамуы барысындағы ортақ сарындар анықталады. Әсіресе ХХ ғасырдағы модернистік бағыттағы шығармаларда екі ел авторларының дәстүрлі формадан алыстап, кейіпкерлердің ішкі әлемін терең бейнелеудегі ортақ ұстанымдары байқалады. Сондай-ақ кеңестік кезеңдегі әдеби байланыстар (аудармалар, антологиялар) мен тәуелсіздік кезеңіндегі аударма, баспа ісі және ортақ мәдени жобалар арқылы жүзеге асып жатқан қазіргі әдеби ықпалдастықтар сипатталады. Зерттеу нәтижесінде қазақ-түрік әдеби байланысының үздіксіз дамып, өзара байытылып отырғаны көрсетіледі. Аталған бағыттағы зерттеулер түркітілдес елдер арасындағы әдеби, мәдени және тарихи байланыстарды тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.

10.48081/NNJV2769

2025

Выпуск 4

Статья посвящена вопросам лингвистической прецедентности – достаточно новому направлению языкознания, активно разрабатываемому в последние годы. Интерес учёных к прецедентным феноменам связан со сменой научной парадигмы и обусловлен повышенным вниманием к проблемам взаимодействия языка, культуры, мышления. Традиционная классификация прецедентных феноменов восходит к трудам Ю. Н. Караулова и отражает специфику прецедентных знаков с учетом их отнесенности к различным семиотическим системам. Особое внимание вызывают прецедентные имена (онимы) – широко известные имена собственные, используемые для кодирования культурно-ценностных и концептуальных смыслов. В данной статье анализируются процессы формирования нового прецедентного антропонима – имени современного политического лидера, президента Соединенных Штатов Америки Дональда Трампа. В работе дано обоснование отнесения имени президента Соединенных Штатов Америки к числу прецедентных имен. В ходе анализа выявлены случаи употребления имени Трамп не только в денотативной, но и коннотативной функции. В процессе исследования в той или иной степени учитывались различные аспекты описания прецедентных имен: с позиции сферы-источника прецедентного имени, сферы-мишени, с позиции функционального анализа, с позиций лексикографического и дискурсивного описания прецедентного имени. Основное внимание было сосредоточено на выявлении признаков, связанных с характеристикой персоналии и актуализированных в текстах средств массовой коммуникации, как реальных или потенциальных компонентов смысловой структуры формирующегося прецедентного имени.

10.48081/SPRE1605

2025

Выпуск 4

В данной статье представлен лингвостилистический анализ скриптов стендап-комедии в Казахстане и США. Цель исследования заключается в выявлении сходств и различий в использовании языковых средств, способствующих созданию комического эффекта, на материале стендап-выступлений казахстанских (Г. Калиакбаров, А. Меркуль) и американских (Джимми О. Ян, Рафи Бастос) комиков. Методологическую основу исследования составили теоретические методы, контент-анализ, лингвостилистический и статистический методы, а также сопоставительный лингвокультурологический анализ. Особое внимание уделено таким лингвостилистическим средствам, как гипербола, повтор, батос, дискурсивные маркеры, разговорная лексика, вульгаризмы, прецедентные феномены и окказионализмы. Установлено, что несмотря на различие культурных контекстов и социально-коммуникативных установок, комики обеих стран активно прибегают к схожим языковым приемам, демонстрируя при этом выразительную стилистическую и тематическую специфику. В американском стендапе преобладают этнические, политические и гендерные темы, в то время как казахстанские исполнители акцентируют внимание на семейных, социально-бытовых и межпоколенческих аспектах. Статья раскрывает потенциал стендап-комедии, отражающей особенности национального менталитета, а также подчеркивает ее значимость в контексте межкультурной коммуникации, прагмалингвистики, лингвокультурологии и лингвостилистики.

10.48081/WIPK6880

2025

Выпуск 4

Настоящая статья посвящена актуальной проблеме современного казахстанского образования – повышению медиаграмотности студентов. В понимании медиаграмотности мы опираемся на концептуальные труды и документы ЮНЕСКО в области медийной и информационной грамотности. В статье рассматривается необходимость интеграции медиаграмотности в филологическое образование в вузе. Обсуждаются подходы к обучению медиаграмотности, возможные методики и примеры их внедрения в образовательный процесс. Авторы подчеркивают необходимость апгрейда и адаптации образовательных программ к современным требованиям информационного общества и цифровой эры. Статья предлагает конкретные шаги по имплементации медиаграмотности в филологическое образование, включая разработку элективных курсов и заданий, направленных на развитие медиаграмотности, навыков работы с информацией, в том числе сгенерированной искусственным интеллектом (ИИ). Особое внимание уделяется развитию критического мышления, навыков анализа текстов и распознавания фейковой и манипулятивной информации, включая контент, сгенерированный искусственным интеллектом, а также защиты от дезинформации и медиаманипуляции. Предложения по развитию медиаграмотности среди студентов и обновлению образовательных программ с учетом современных изменений в медийной среде и распространению медиапродуктов, созданных с помощью ИИ, дополняют взгляды на эффективную интеграцию медиаграмотности в образовательный процесс вуза в соответствии с вызовами современной информационной среды и массового применения ИИ.

10.48081/AGAW1378

2025

Выпуск 4

Актуальность исследования обусловлена возрастающим интересом к изучению медиапространства как важной составляющей современной коммуникативной культуры. Наряду с этим в Казахстане, как и на всем постсоветском пространстве, решаются важные вопросы возрождения концептов, которые влияют на формирование ценностной картины мира носителей языка. В этом процессе концепты мировых религий несут в себе общечеловеческое знание, формируют общепризнанные ценностные ориентиры. Следует отметить, что на территории Казахстана процессы языкового строительства идут с активным использованием русского языка, который является языком межнационального общения для представителей многочисленных этносов страны. Наряду с этим отмечается многоконфессиональность населения Казахстана, право на которое закреплено в основных документах светского государства. В последние годы мы наблюдаем процессы десекуляризации, которые находят отражение в языке. Все больше людей заявляют о своей приверженности к вере. Представители социума объединяются в вере. Эти процессы хорошо отслеживаются в ходе анализа языкового материала в современных работах исследователей различных областей научного познания. Прецедентные феномены служат важным целям усиления воздействия текстов на сознание участников коммуникации. Исследование проведено с целью определения дальнейших возможностей использования прецедентных феноменов в современном русскоязычном медиадискурсе Казахстана. В поле зрения попадает дискурсивное поле, в состав которого входят медийные тексты создаваемые на русском языке. В качестве предметной области определено функционирование прецедентов в рамках религиозного дискурса в целях формирования ценностной картины мира аудитории новостного интернет-ресурса регионального медиахолдинга. В ходе сбора и дальнейшей обработки материалов исследования был использован в качестве ведущего метода метод контент-анализа с учетом экстралингвистических факторов создания медийных текстов. Результаты, полученные в ходе исследования, дают возможность утверждать о присутствии в легитимном интернет-пространстве русскоязычного религиозного медиадискурса Казахстана процессов секуляризации. Это поощряется представителями региональных исполнительных органов. При этом дискурсивные практики строятся с опорой на реминисценции для возрождения духовности через возвращение религиозных текстов в обращение.

10.48081/AENO8589

2025

Выпуск 4

1916 жылғы патша өкіметінің «25 Июнъ» жарлығы қазақ пен қырғыз елінде ұлт-азаттық көтеріліс тудырып, қоғамдық-саяси жағдайлар мен әлеуметтік мәселелерін шиеленістірді. Бұл оқиға қазақ пен қырғыз ақындарының жыр-дастандарында, кейінгі ақын-жазушыларының әдеби шығармаларында да маңызды орын алды. Ресей империясының жергілікті әкімшілік басқару жүйесінің орнауы, тұрғылықты халықтың жер мен судан қысымшылыққа ұшырап, жаппай кедейшілікке ұрынуы, биліктегі әділетсіздік, алым-салықтың көбейуі т.б. елдің наразылығын күшейтті. Бұл заманды Арыстанбек Бұйлашұлы, Албан Асан сынды ақындар жырларында діни аңыздарда айтылатын «Ақыр заман» белгісі деп сипаттады. Осы қысым мен таршылық 1916 жылғы көтерілістің жалпы халықтық қарсылыққа айналуына себеп болды. Зерттеу жұмысында сол дәуірде өмір сүріп, үркін-қорқын заманды бастан өткерген, оның қиыншылығы мен азабын халықпен бірге көріп, зор қырғынның куәсі болған қырғыз және қазақ ақындарының 1916 жыл жайлы шығармалары талданды. Қырғыз, қазақ ақындар шығармасында осы кезеңдегі тарихи шындық, қоғамдық саяси жағдай, елдің тұрмыс-тіршілігі, көтеріліс барысы, нәтижесі қалай көрініс тапты және екі елдің ақындар шығармаларындағы көтерілісті сипаттауындағы ұқсас тұстары мен өзіндік ерекшеліктері салыстырыла зерттелді.

10.48081/JRNN9436

2025

Выпуск 4

Тема «наказанных» народов, находившаяся под запретом в период господства советской цензуры, поднималась в произведениях, написанных в стол или распространяемых самиздатом. При этом тема депортации крымских татар, которые жили в местах высылки более пятидесяти лет, практически не затрагивалась писателями. Исключением является творчество Л. Е. Улицкой, в котором тема судьбы крымскотатарского народа оказывается сквозной. В представленной статье ставится и в первом приближении решается проблема изображения крымскотатарского мира в постсоветской литературе. Авторская позиция в художественном осмыслении темы крымских татар направлена на восстановление как древних, так и современных страниц их истории, развенчание мифа о народе-предателе и борьбу с забвением. Автор акцентирует внимание не только на нарушении целостности крымскотатарского мира, который вписывается в природный и исторический контекст, но и на восстановлении утраченных связей. В романе «Зелёный шатёр» крымскотатарская тема, с одной стороны, тесно связана с диссидентством и мотивом «имаго», а с другой – с образом «зелёного шатра», который символизирует всеобщее единство и примирение перед лицом Вечности. Крымскотатарский сюжет в этом произведении вливается в повествование о судьбе поколения, о времени, о соотношении сиюминутного и вечного.

10.48081/GNNZ6897

2025

Выпуск 4

Мақалада қазақ тіліндегі фразеологизмдердің құрамында кездесіп қалатын мағынасы көмескіленген сөздердің этимологиясы қарастырылады. Тілімізде уақыты белгісіз ерте кездерде қалыптасқан тұрақты тіркестердің беретін мағынасы түсінікті болғанымен, тіркес құрамындағы кейбір сөздер қазіргі замандағы тіл қолданушыларға түсініксіз бола бастаған. Бұл тілдің даму барысында қалыптасатын заңды құбылыс болып табылады. Автор осындай көнерген сөздердің семантикасын ашуды мақсат тұтқан. Сөз этимологиясын ашу біршама қиындықтар тудыратындықтан, кейбір талдаулардың нәтижесі болжамдық сипатқа ие болады. Жалпы этимологиялық талдау болжамдарға сүйенетінінін ескерсек, бұл қате тұжырымға жатпайды. Ұсынылған болжамдардың бірінде ақиқат жатуы да бек мүмкін. Сондықтан тіл білімінде бір сөз немесе бір атау туралы болжамдардың мол болғаны жақсы деп есептеледі. Автор, сонымен бірге, тұрақты тіркес құрамындағы мағынасы көмескіленген сөздің түп төркінін іздегенде, осы уақытқа дейін айтылып келген ғылыми тұжырымдарды келтіре отырып, оларды салыстыра қарап, содан соң өз анықтамасын ұсынады. Бұл ғылыми этика жағынан да дұрыс келеді және талданып отырған мәселеге кешендік сипат береді. Мақалада автор мағынасы анықталған көне сөзді көпшілікке түсінікті жаңа сөзбен ауыстыруға үзілді-кесілді қарсы шығады. Ғасырлар бойы қалыптасып, қолданылып келе жатқан тұрақты тіркестердің құрамын өзгертуге болмайды. Егер өзгертіп жіберсек, тұрақты тіркестің мағынасы ауысып кетуі мүмкін немесе сапалық мәні солғындауы мүмкін екенін ескертеді.

10.48081/LEPZ1025

2025

Выпуск 4