В данной статье рассматриваются особенности перевода фразеологических единиц, встречающихся в трагедии Уильяма Шекспира «Гамлет», на русский и казахский языки. Анализ проводится на материале оригинального текста и его переводов, выполненных Н.А. Полевым и М.Б. Давлетбаевым. Исследование направлено на выявление закономерностей передачи шекспиризмов и способов сохранения их образности в двух языковых традициях. В статье подробно анализируются примеры фразеологических выражений, отражающих национально-культурную специфику, а также рассматриваются трудности, возникающие при их передаче средствами русского и казахского языков. Особое внимание уделяется классификации способов перевода по Я.И. Рецкеру, включая сохранение, частичное изменение, замену и снятие образности. В ходе исследования применяются сравнительно-сопоставительный, контекстуальный и интерпретационный методы анализа. Рассматриваются теоретические подходы отечественных и зарубежных учёных, касающиеся проблем эквивалентности и передачи образности в переводе художественных текстов. В статье выявляются тенденции, характерные для каждого переводчика, и определяется, в какой степени удалось сохранить эмоционально-эстетический эффект оригинала. Результаты исследования показывают, что при переводе шекспиризмов переводчики нередко прибегают к описательным и адаптированным вариантам, что свидетельствует о сложности передачи культурно-специфических выражений. Полученные данные могут быть использованы в дальнейших исследованиях, посвящённых изучению казахских переводов произведений Шекспира, а также в практике преподавания художественного перевода.

https://doi.org/10.48081/BGQF2022

2026

Выпуск 2

Мақалада қазақ тіліндегі андроцентризм концепті подкасттар негізінде зерттеледі, сонымен қатар қазақ тіліндегі гендерлік ерекшеліктер сипатталады. Тілдердің жыныстық ерекшеліктеріне қатысты сұрақтар қашанда ғалымдардың зерттеу тақырыбы болған. Әйелдер мен ерлердің сөйлеу мәнеріндегі ерекшеліктер мәдениетке, қоғамдағы әлеуметтік нормаларға байланысты дамып және өзгеріп отырады. Әр ұлттың өзіне тән тілдікжәне гендерлік ерекшеліктері бар. Мәселен қазақ тілі гендерлі бейтарап тілдер санатына кіреді. Ол дегеніміз қазақ тілі грамматикалық тұрғыдан гендерге бөлінбейді. Қазақ тілі андроцентризмді ме және ол тілде қалай көрініс табады деген сұрақ біздің зерттеу тақырыбымыздың негізгі нысаны болып табылады. Ал андроцентризм дегеніміз әлемге ерлердің көзқарасымен қарау дегенді білдіреді. Бұл зерттеу жұмысының мақсаты подкасттардағы андроцентризм белгілерін анықтау болып табылады. Ол мақсатқа жету үшін біз қазақ тілінде жарық көрген және ең көп қаралымға ие подкасттарды таңдап талдау жасадық. Подкасттарды зерттеу материалы ретінде таңдауымыздың себебі, олар бүгінде қоғамдық пікірді қалыптастырушы құралға айналып келеді және жастар мен үлкендер арасында сұранысқа ие. Зерттеу барысында сапалықжәне контент талдау әдістері қолданылды, себебі таңдалған подкасттардан андроцентризм мен маскулинді белгілер іздестіріледі. Қазақ тілі гендерлі бейтарап тіл болғандықтан онда грамматикалық тұрғыдан андроцентризмді анықтау қиын. Нәтижесінде қазақ подкасттарында андроцентризм гендерлік стереотиптер, қазақтың паремиологиялық жүйесі және әлемнің тілдік бейнесі категорияларынан анықталды. Қазақ тілінде гендерлік лингвистика ғылымның жаңа бағыт екенін ескерсек, бұл зерттеу жұмысы практикалық тұрғыдан қазақ гендерліклингвистикасының дамуына үлсе қосады деп ойлаймыз. Себебі бұл зерттеу жұмысындагендерлік лингвистиканың жаңа терминдерінің бірі андроцентризм концепті жаңа қырынан ашылады.

https://doi.org/10.48081/BGQF2018

2026

Выпуск 2

Мақалада Мәшһүр Жүсіп шығармаларында көрініс табатын Мұхаммед (с.а.с.) пайғамбар хадистерінің рухани танымдық сипаты қарастырылады. Қазақ халқында ислам діні және пайғамбарымызды таныту мәселесі әдеби шығармалар, оның ішінде ақын-жыраулар поэзиясы арқылы көрініс тапты. Кеңес үкіметі тұсында діни тақырыптардағы шығармаларды оқуға, олардың авторларының, яғни ақындардың атын атауға тыйым салынған заман болды. Қазақ әдебиетінде еңбектері арқылы халық арасына ислам дінінің кең таралуына және Мұхаммед (с.а.с.) пайғамбарымызды танытуда үлкен рөл атқарған ақын-жырауларымыздың ішінде Мәшһүр Жүсіп Көпейұлының атқарған жұмысы өте зор. Ақын насихат, үлгі ретінде поэзиясында құран сүрелерін, пайғамбар хадистерін қолданып, ислам дінін өлең жолдары арқылы қарапайым халыққа жеткізе білді. Бұл мақалада М.Ж.Көпейұлы поэзиясындағы адамгершілікке қатысты хадистердің танымдық сипаты сараланады.

https://doi.org/10.48081/BGQF1984

2026

Выпуск 2

Мақала саяси мәтіндегі тілдік құралдардың прагматикалық ерекшелігін айқындауға арналған. Зерттеуде саяси дискурстағы тілдік құзірет пен прагматикалық стратегиялардың қызметі талданады. Сондай-ақ саяси мәтін, саясаткердің тілдік құзіреті мен коммуникациялық шеберлігі, шешендік қырлары саяси мақсатқа қол жеткізудің негізгі факторлары екендігі көрсетіледі. Мақалада тілдің құрылымдық, функционалдық, прагматикалық деңгейлері талдауға түседі. Иллоктивті және перлокутивті актілердің саяси мәтіндердегі қызметі лингвопрагматикалық тұрғыдан зерделенеді. Зерттеу барысында еліміздегі саясаткерлердің дискурстары талдау нысаны болған. Қазіргі тіл білімінде саяси дискурс қоғамның әлеуметтік, мәдени және танымдық құрылымын бейнелейтін күрделі коммуникативтік феномен ретінде қарастырылады. Саяси коммуникацияның мазмұнын талдауда әлеуметтік ерекшеліктердің ескерілуі айрықша маңызды, себебі дискурс — тек тілдік көрініс емес, ол қоғамдағы идеологиялық қатынастар мен әлеуметтік өзара әрекеттің нәтижесі. Сөз бұл үдерісте ақпарат жеткізудің ғана емес, сонымен қатар қоғамдық сананы қалыптастырудың, әлеуметтік рөлдер мен құндылықтарды ұғындырудың құралы қызметін атқарады. Демек, тіл саяси кеңістікте индивидтердің өзара қарым-қатынасын қамтамасыз етіп, олардың когнитивтік әрекеттерін реттейтін әлеуметтік тетікке айналады. Сөз – әлеуметтік әрекеттің ерекше формасы, ол адамның дүниетанымдық бейнесін, ұжымдық жадын және саяси тәжірибесін бейнелей отырып, нақты идеологиялық контексте жүзеге асады. Сондықтан мақалада саяси дискурстағы лексемалардың әлеуметтік мәні, когнитивтік мазмұны және прагматикалық қызметі кешенді түрде қарастырылады.

https://doi.org/10.48081/BGQF2017

2026

Выпуск 2

Мақалада салыстырмалы уәждемелік теория тұжырымдамасы аясында метатілдік (мотивациялық) рефлексиямен шартталған балалардың сөздің ішкі формасын түсіну ерекшеліктері қарастырылады. Мақалаға Қазақстанның солтүстік өңірінде тұратын 5–6, 7–8, 9–10 жастағы қазақ-орыс билингвтері мен қазақ тілді монолингвтердің метатілдік санасының эксперимент арқылы жиналған көрсеткіштері сөздің ішкі формасын және оның түрлерін (вариантты/вариантсыз, метафоралық/метафоралық емес, лексикаланған/лексикаланбаған) талдауға бірегей материал ұсынды. Мақаланың мақсаты – балалардың метасөйленімдерін салыстырмалы талдау нәтижелеріне сүйене отырып, қазақ тіліндегі сөздердің ішкі формасын қазақ-орыс билингвтері мен қазақ тілді монолингвтердің түсінуіндегі әмбебап және ерекшелік белгілерін анықтау болып отыр. Зерттеу нәтижелері тілдік таңбаның уәжділігіне ұмтылу екі респондент тобының да метатілдік ойлауына тән екенін көрсетті. Барлық жас топтарындағы монолингвтер мен билингвтердің метасөйленімдерінде сөздің ішкі формасын және оның барлық түрлерін түсіну деректері тіркелді. Сөздің ішкі формасын түсінудегі айырмашылықтар бір немесе екі тілді меңгеру деңгейімен, сөздік қор көлемімен, лингвокогнитивтік қабілеттермен және жас ерекшеліктерімен шартталған.

https://doi.org/10.48081/BGQF1982

2026

Выпуск 2

Мақала Шәкәрімнің шығыс классигі, сопылық поэзия өкілі Қожа Хафизден жасаған аудармаларын талдауға арналған. Сонымен қатар аударма құбылысының мәдениаралық коммуникациядағы рөлі мен ұлт мәдениетін өзге халықтарға танытудағы маңызы Шығыс классиктерінің мұраларын аудару контексінде пайымдалады. Зерттеу барысында синхрониялық, диахрониялық, тарихи-салыстырмалы тәсілдер тиімді қолданылып, қойылған ғылыми міндеттер толық жүзеге асырылды. Жұмыста Шәкәрімнің аудармашылық шеберлігшінің ерекшеліктері зерттеледі. Мақалада Абай мен Шәкәрім шығармаларындағы діни лексиканың қолданысына ерекше назар аударылып, сопылық поэзиядағы діни ұғымдардың көрінісі аталған ақындардың туындылары негізінде тілдік тұрғыдан талданады. Сонымен бірге сопылық поэзия тілінің қазақ тіл білімінде көбіне тек діни лексика ретінде ғана қарастырылып келгені атап өтіліп, бұл мәселеде арнайы зерттеулердің жеткіліксіздігі көрсетіледі. Авторлар тілдік-стильдік талдау жасау арқылы ақындар шығармаларындағы жекелеген сөздер мен сөз тіркестерінің семантикасын ашуға ұмтылған. Мақалада Шәкәрімнің Хафизден аударма жасаудағы ерекшеліктері, сондай-ақ оның, яғни дала ақынының шығармашылық үдерісінде кітаби және шағатай тілдерінің атқарған қызметі қарастырылады. Зерттеу нәтижесінде аталған тілдік қабаттардың ықпалы, сондай-ақ ауызша тіл мен қалыптасу үстіндегі жазба тілдің тоғысында қалыптасқан Шәкәрім тілінің түсініктілік сипаты айқындалады.

https://doi.org/10.48081/BGQF1992

2026

Выпуск 2

В данной статье рассматривается преемственность традиций и жанрово-эстетическое развитие в драматургии тюркско-казахских народов в контексте литературного процесса. Выделяются основные элементы драматургического жанра тема, поэтика, художественная функция диалога и монолога. Детально анализируется социально-исторический и философский смысл трагического конфликта. Обосновываются причины классификации трагедии на эпические, исторические и нравственно-бытовые типы, а также их связь с национальным мировоззрением и фольклорной традицией. Особое внимание уделяется художественно-эстетической природе трагедии, раскрываются социально-исторический и философский аспекты трагического противостояния. Конфликт в трагедии рассматривается как система непримиримых противоречий между личностью и обществом. На основе теоретических исследований анализируются категории трагической ошибки, заблуждения, судьбы и исторической необходимости. Кроме того, изучаются особенности становления жанров драмы и комедии, их специфические черты с точки зрения драматического действия, построения образа и языково-стилистической системы, выявляются закономерности взаимного влияния и трансформации жанров. Научно осмысливается этап формирования драматургии тюркских народов, в том числе казахской драматургии, в начале XX века, а также отражение социальных противоречий и национального самосознания в сценических произведениях. Результаты исследования позволяют выявить взаимосвязь казахской драматургии с общей драматургической традицией тюркских народов, определить роль художественных кружков и народных сценических традиций в формировании национального театрального искусства. Ключевые слова: драматургия тюркских народов, казахская драматургия, трагический конфликт, драматический образ, сценическое искусство, национальный театр.

https://doi.org/10.48081/BGQF2025

2026

Выпуск 2

Статья посвящена исследованию литературного типа героя-учителя в казахской прозе первой половины XX века на примере образа Аскара Досанова, героя романа Сабита Муканова «Ботагоз». Цель работы – выявление идейно-художественных особенностей данного типа, функций, выполняемых им в романе и его связи с традициями казахской литературы. В исследовании применяются сравнительно-исторический и типологический методы, позволяющие рассмотреть образ Аскара Досанова в контексте эволюции казахской прозы начала XX века. Ключевой тезис статьи заключается в том, что Сабит Муканов творчески развивает сложившийся в национальной литературе того времени тип героя, наделяя своего персонажа конкретной профессиональной идентичностью учителя. Аскар Досанов является носителем цельной идеологической концепции, выражающей авторскую позицию. Его мировоззренческое противостояние консервативно настроенным соотечественникам представлено в романе как центральный конфликт, отражающий ключевые мировоззренческие оппозиции времени. В ходе сравнительно-исторического и типологического изучения героя было установлено, что Аскар Досанов представляет собой один из этапов эволюции типа героя-учителя, сочетающего в себе традиционные для казахской литературы ценности просвещения и новую историческую идеологию. Кроме того, были определены признаки, позволяющие утверждать, что Аскар стал предшественником персонажей данного типа в казахской литературе последующих десятилетий. Ключевые слова: казахская литература, тип героя-учителя, типологический анализ, сравнительно-исторический метод, литературный тип, просветительская традиция, казахская проза XX века.

https://doi.org/10.48081/BGQF2023

2026

Выпуск 2

Amid globalization and the dynamic interplay of diverse cultures, the younger generation is compelled to reevaluate their sense of ethnic identity. Language emerges as a pivotal factor in this process, functioning as a medium for articulating cultural values and conveying symbolic meanings. In this context, the concept of "tary" holds particular significance, as it is deeply rooted in the ethnolinguistic traditions of Kazakh culture. The article is devoted to the study of the "tary" as an important element of the ethnic identity of the Kazakh people, exploring their linguistic representation in the perception of modern youth. As part of the national cuisine, ‘tary’ contains a deep ethnic code reflecting traditions and cultural values. The paper examines the concept of "tary" through a linguistic prism, analyzing its impact on the formation of ethnic and cultural identity of young people. This article analyzes the concept of "tary" through the prism of language and defines the role of youth in the formation of ethno-cultural consciousness through an associative survey.

https://doi.org/10.48081/BGQF1976

2026

Выпуск 2

Данная статья представляет анализ интенциональной структуры побудительных высказываний, сосредоточиваясь на их семантических и прагматических аспектах. Исследование обращает внимание на основные типы интенциональных значений, включая основное побуждение, эмоциональные и межличностные аспекты, а также разнообразные коммуникативные приемы. В последние годы лингвисты уделяют значительное внимание изучению речевых тактик, акцентируя значение интенциональности и структуры интенциональных проявлений в речевых произведениях. Хотя термин «интенция» преимущественно ассоциируется с теорией речевых актов, он интегрирован в терминологическую систему, описывающую иллокутивные функции языковых единиц. Применение методов лингвистического и прагматического анализа позволяет раскрыть многообразие стратегий, используемых говорящим для реализации своих намерений, и оценить их влияние на эффективность коммуникации. В этом контексте семантика и прагматика играют ключевую роль, обеспечивая глубокое понимание интенциональной природы речевых воздействий и их эффективной реализации в коммуникативной ситуации. Исследование подчеркивает важность учета интенциональных характеристик при анализе коммуникативного намерения и формировании речевой стратегии. Этот анализ может способствовать более эффективному взаимодействию в различных коммуникативных контекстах. Содержание статьи акцентирует внимание на ключевых моментах, таких как выявление разнообразных стратегий общения, роль эмоциональной окраски в побудительных высказываниях и значимость семантики и прагматики для эффективного взаимодействия.

https://doi.org/10.48081/BGQF1983

2026

Выпуск 2