The article examines the mechanisms of transformation of proper names into precedent phenomena in English-language media discourse based on the integration of component and discourse-pragmatic approaches. Precedent names appear as multilevel semiotic structures that function as compact cultural signs and have the ability to activate complex cognitive contexts in the recipients’ minds. The aim of the study is to examine the structure of precedent names and explain the principles of their semantic reinterpretation in contemporary media discourse. The research material consisted of a corpus of text from English-language media (Reuters, The Times, The Guardian, BCC News, The New York Times) for the period 2020 to 2024, including more than 50 media texts of various genres (news, analytical articles, comments, reports). The methodological basis of the study consists of component analysis and discourse analysis. The results of the study demonstrate that the semantic structure of precedent names is organized according to the core-periphery principle: the invariant core contains denotative components associated with the primary referent, while the periphery includes connotative, evaluative, and culturally variation. The transition of proper names into precedential names is ensured by metonymy, metaphor, phraseologisation, changes in evaluation (euphemization/dysphemization), symbolisation in mass culture.

https://doi.org/10.48081/BGQF1997

2026

Выпуск 2

This research studies family language policy (FLP) in Kazakhstan, in the city of Shymkent based on parents’ reported language ideologies, practices and management strategies in families with children aged 5-10. The study has been implemented in the frame of the research grant IRN AP26197041. It has been grounded in Spolsky’s FLP framework using a quantitative questionnaire elaborated focused on Qbex.org questions from 296 parents representing different languages schools in Shymkent city. The findings show a linguistically diverse family environment where Kazakh, Russian and Uzbek function as the dominant languages across domains. While parents strongly support trilingualism (Kazakh-Russian-English) as essential for children’s future, everyday communication practices distributed with Russian prevailing in parent-child interaction and digital communication. The language of kindergarten and school instruction are institutional choices are key mechanisms of language management. This study shows that FLP in Shymkent is flexible and pragmatic demonstrating the interaction between country’s language policy and family decision-making. The results add onto the limited research in FLP in Kazakhstan and becomes a foundation for future regional studies.

https://doi.org/10.48081/BGQF2004

2026

Выпуск 2

This article examines the narrative structure of Kazakh heroic epics (Qabanbai Batyr, Qoblandy Batyr, and epic narratives of Abylai Khan) through the analytical framework of reader-response theory, specifically Wolfgang Iser's concept of indeterminacy (Leerstellen), extended by tools drawn from cognitive narratology. The study is positioned as a typological and theoretical contribution rather than a reception-empirical one: its claims concern the structural affordances of the text and not measured reader behaviour. The central observation is that Kazakh heroic epics systematically minimise internal monologue and psychological exposition at moments of decision, producing structural gaps that are closed not by authorial exposition but by culturally available schemas – namys, ar, and obligation to the collective. Building on the domestic scholarly tradition (M. Auezov, S. Qasqabasov, R. Berdibai, A. Margulan) and on cognitive narratology (D. Herman, M. Caracciolo, L. Zunshine), the article argues that the epic's distinctive work lies in the interaction between generic indeterminacy and schema-triggering cultural content. Four close readings are offered. The article situates Kazakh epic within the broader typology of oral heroic narrative (Homeric, Old French) and refines rather than opposes the existing cognitive-narratological vocabulary. The contribution is twofold: a structural description of a hitherto under-theorised corpus in current cognitive-narratological terms, and a clarification of how culturally specific schemas modulate indeterminacy in heroic narrative.

https://doi.org/10.48081/BGQF1991

2026

Выпуск 2

Жоғары оқу орындарында прозаны оқытудың қазіргі жағдайында әдеби шығармаларды тереңірек түсінуге ықпал ететін инновациялық әдістерді қолдану қажеттілігі туындайды. Бұл әсіресе Алаш қозғалысы сияқты тарихи және мәдени мұраларға қатысты шығармаларды зерттеуде өзекті. Бұл зерттеудің мақсаты мәтіндерді талдаудың интегративті тәсіліне негізделген жоғары оқу орындарында прозаны оқытудың жаңа әдістемесін әзірлеу және енгізу. Зерттеу нысаны ретінде Сәкен Сейфуллиннің «Тар жол тайғақ кешу» және Мұхтар Мағауиннің «Нала» сияқты Алаш қозғалысы өкілдерінің бейнесін суреттейтін туындылары таңдалды. Зерттеу студенттердің екі тобын салыстыруды қамтитын эксперименттік тәсілге негізделген. Бір топ SQ3R, «Алты ойлау қалпағы», Literary Mapping және «Комплексті оқу жолдары» әдістерінің элементтерін қамтитын интегративті талдаудың ұсынылған әдістемесін пайдаланды. Басқа топ дәстүрлі оқыту әдісін ұстанды. Зерттеу нәтижелері эксперименттік топтың студенттері бақылау тобының студенттеріне қарағанда жақсы нәтиже көрсеткенін көрсетті. Зерттеу жоғары оқу орындарында прозаны оқытудың интегралды тәсілі тиімді екенін растайды. Бұл тәсілді енгізу білім алушылардың үлгерімін арттырады, олардың әдебиетті оқуға деген құштарлығын арттырады және олар оқыған шығармалардың мәдени-тарихи жай-күйін тереңірек түсінуді қалыптастырады. Әдістеме Алаш қозғалысына және басқа да маңызды тарихи оқиғаларға байланысты туындыларды зерттеуде кеңінен қолдану үшін ұсынылуы мүмкін.

10.48081/BGQF1737

2026

Выпуск 1

Бұл мақала мәдени және тарихи кодтарды беру кезінде Қазақстанның медиа дискурсындағы және халықаралық контекстегі прецеденттік атаулардың рөлін зерттеуге арналған. Прецеденттік атаулар жаһандану жағдайында ұлттық және жаһандық өзін-өзі сәйкестендіруді қалыптастыру құралы ретінде қабылданады. Қарауылов, Маслов, Айтбаев, Беков және Иванова сияқты ғалымдардың еңбектері негізінде қазақстандық және халықаралық БАҚ материалдарында практикалық қолдану мысалдарымен прецеденттік атауларды теориялық талдауға басты назар аударылды. Зерттеу аясында қазақстандық басылымдар ("Егемен Қазақстан", "Казахстанская правда" газеттері, "Тамыр" журналы, "Әдебиет әлемі" журналы) және ағылшын тіліндегі жаңалықтар көздері (The Guardian," BBC News", The New York Times) талданды. Әдістеменің негізі әртүрлі медиа мәтіндерде прецеденттік атауларды қолдану жиілігі мен ерекшеліктерін анықтау үшін мазмұнды талдау мен дискурсивті талдауды қолданатын кешенді тәсіл болып табылады. Зерттеу барысында прецеденттік атаулардың негізгі функциялары анықталды: эмоционалды, мәдени, адресаттық және танымдық. Қазақстандық медиа дискурста Абылай хан, Абай Құнанбайұлы, Қожа Ахмет Яссауи және халықаралық медиада Уинстон Черчилль, Мартин Лютер Кинг, Уильям Шекспир сияқты есімдердің қолданылуына салыстырмалы талдау жасалды. Прецеденттік атауларды қолдану тәсілдеріндегі мәдени, тарихи және әлеуметтік айырмашылықтар, сондай-ақ олардың аудиторияда эмоционалды және когнитивті бірлестіктерді қалыптастыру үшін маңызы анықталды. Зерттеу нәтижелері прецеденттік атаулардың мәдени сабақтастықты сақтаудың, ұлттық бірегейлікті нығайтудың және әмбебап құндылықтарды аударудың қуатты құралы ретіндегі маңыздылығын көрсетеді. Прецеденттік атаулар жергілікті және жаһандық дискурстарды тиімді байланыстыратын көп деңгейлі медиа мазмұнын құруға ықпал ететіні көрсетілген. Мақаланың қорытындылары медиа-дискурс зерттеушілері үшін, сондай-ақ аудиторияға әсер етудің мәдени және әлеуметтік тетіктерін терең түсінуге ұмтылатын журналистика және медиа-коммуникация практиктері үшін практикалық құндылыққа ие.

10.48081/BGQF1746

2026

Выпуск 1

Бұл зерттеуде қазақ жұмбақ айтысы мен түрік халқының муамма аталатын жанрының құрылымдық, мазмұндық және функционалдық ерекшеліктері салыстырмалы-тарихи, құрылымдық және мәтіндік талдау әдістері арқылы қарастырылды. Жұмбақ айтыс пен муамма түркі халықтарының дәстүрлі поэтикалық мәдениетінде ерекше орын алатын ауызша сөз өнерінің бір түрі болып табылады. Екі жанр да сұрақ-жауап түрінде құрылады, ой ұшқырлығын, логикалық тереңдікті және тыңдаушының білімін сынауға бағытталған. Жұмбақ айтыс қазақ ақындары арасындағы тапқырлық пен суырыпсалмалық өнерді сынаса, түрік муаммасы ашық әдеби дәстүрінде жұмбақтарды шешу арқылы даналықты көрсетуді мақсат етеді. Зерттеу барысында жұмбақ айтысы мен муамма дәстүрінің пайда болуы, дамуы және олардың поэтикалық құрылымы талданды. Айтыстың суырыпсалмалық сипаты, дидактикалық мазмұны және шешендік өнермен байланысы көрсетілді. Түрік ашықтарының муамма айту дәстүрі жұмбақ айтыспен салыстырылды. Екі жанрдың да сұрақ-жауап түрінде құрылатыны, олардың поэтикалық формасы мен мазмұны ұқсас болғанымен, мәдени-тарихи ерекшеліктеріне байланысты өзіндік айырмашылықтары бары анықталды. Зерттеу қазақ және түрік халықтарының әдеби-мәдени сабақтастығын зерделеуге, халық поэзиясындағы жұмбақ жанрының маңызын ашуға және оның тарихи негіздерін түсінуге мүмкіндік береді.

10.48081/BGQF1770

2026

Выпуск 1

Бұл мақалада қазақ, орыс және ағылшын тілдеріндегі академиялық дискурстың тілдік ерекшеліктерін салыстырмалы тұрғыда талдау мақсат етіледі. Зерттеудің өзектілігі қазіргі жаһандану заманында халықаралық ғылыми қауымдастықта ықпалдасудың маңыздылығымен айқындалады. Тілдік құзыреттіліктің жоғары деңгейі бүгінгі күні зерттеушілердің әлемдік деңгейде танылуына, ғылыми еңбектерінің дәйексөздік индексін арттыруға және жаһандық ғылыми кеңістікте бәсекеге қабілетті болуға әсер етеді. Осы тұрғыда қазақ, орыс және ағылшын тілдері арасындағы академиялық дискурстың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау – ғылыми коммуникациядағы тілдік құралдарды тиімді пайдалану үшін аса қажет. Зерттеудің мақсаты – үш тілдегі академиялық мәтіндердегі лексика-грамматикалық және стилистикалық ерекшеліктерге, әсіресе есімдіктердің қолданысына жүйелі салыстырмалы талдау жүргізу. Мақалада 2020 жылдан бері жарық көрген монографиялар мен докторлық, магистрлік диссертациялар негізге алынды. Зерттеу барысында ғылыми мәтіндерде қолданылатын есімдіктердің семантикалық, стилистикалық қызметі мен олардың автор бейнесін қалыптастырудағы орны талданады. Зерттеудің теориялық құндылығы – үш тілде бірдей академиялық дискурстың даму үрдісіне екпін бере отырып, ондағы грамматикалық тұлғалардың, бірінші кезекте есімдіктердің, дискурсивті қызметіне кешенді салыстырмалы талдау ұсынуында. Зерттеудің практикалық маңызы – мақалада алынған нәтижелер мен қорытындылар жоғары оқу орындарындағы тіл мамандарына, аудармашыларға, академиялық жазылым дағдыларын оқытатын оқытушыларға және халықаралық журналдарға мақала дайындаушыларға әдістемелік тұрғыдан пайдалы болмақ. Зерттеудегі табылған тұжырымдар академиялық стильді жетілдіру, ғылыми мәтіндерде авторлық ұстанымды дұрыс беруді қамтамасыз ету, тілдік нормалар мен жанр талаптарын сақтау мәселелерін шешуде қолдануға болады. Бұл зерттеуде әдебиеттерді талдау, корпус негізінде салыстырмалы әдіс, статистикалық сандық талдау және сапалық сипаттама әдістері пайдаланылды. Нәтижесінде академиялық мәтіндегі есімдіктердің мағыналық, стилистикалық және мәдени-әлеуметтік қырлары айқындалып, олардың функциялық рөліне баға берілді. Бұл мақалада қазақ, орыс және ағылшын тілдеріндегі академиялық дискурстың тілдік ерекшеліктерін салыстырмалы тұрғыда талдау мақсат етіледі. Зерттеудің өзектілігі қазіргі жаһандану заманында халықаралық ғылыми қауымдастықта ықпалдасудың маңыздылығымен айқындалады. Тілдік құзыреттіліктің жоғары деңгейі бүгінгі күні зерттеушілердің әлемдік деңгейде танылуына, ғылыми еңбектерінің дәйексөздік индексін арттыруға және жаһандық ғылыми кеңістікте бәсекеге қабілетті болуға әсер етеді. Осы тұрғыда қазақ, орыс және ағылшын тілдері арасындағы академиялық дискурстың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау – ғылыми коммуникациядағы тілдік құралдарды тиімді пайдалану үшін аса қажет. Зерттеудің мақсаты – үш тілдегі академиялық мәтіндердегі лексика-грамматикалық және стилистикалық ерекшеліктерге, әсіресе есімдіктердің қолданысына жүйелі салыстырмалы талдау жүргізу. Мақалада 2020 жылдан бері жарық көрген монографиялар мен докторлық, магистрлік диссертациялар негізге алынды. Зерттеу барысында ғылыми мәтіндерде қолданылатын есімдіктердің семантикалық, стилистикалық қызметі мен олардың автор бейнесін қалыптастырудағы орны талданады. Зерттеудің теориялық құндылығы – үш тілде бірдей академиялық дискурстың даму үрдісіне екпін бере отырып, ондағы грамматикалық тұлғалардың, бірінші кезекте есімдіктердің, дискурсивті қызметіне кешенді салыстырмалы талдау ұсынуында. Зерттеудің практикалық маңызы – мақалада алынған нәтижелер мен қорытындылар жоғары оқу орындарындағы тіл мамандарына, аудармашыларға, академиялық жазылым дағдыларын оқытатын оқытушыларға және халықаралық журналдарға мақала дайындаушыларға әдістемелік тұрғыдан пайдалы болмақ. Зерттеудегі табылған тұжырымдар академиялық стильді жетілдіру, ғылыми мәтіндерде авторлық ұстанымды дұрыс беруді қамтамасыз ету, тілдік нормалар мен жанр талаптарын сақтау мәселелерін шешуде қолдануға болады. Бұл зерттеуде әдебиеттерді талдау, корпус негізінде салыстырмалы әдіс, статистикалық сандық талдау және сапалық сипаттама әдістері пайдаланылды. Нәтижесінде академиялық мәтіндегі есімдіктердің мағыналық, стилистикалық және мәдени-әлеуметтік қырлары айқындалып, олардың функциялық рөліне баға берілді. Бұл мақалада қазақ, орыс және ағылшын тілдеріндегі академиялық дискурстың тілдік ерекшеліктерін салыстырмалы тұрғыда талдау мақсат етіледі. Зерттеудің өзектілігі қазіргі жаһандану заманында халықаралық ғылыми қауымдастықта ықпалдасудың маңыздылығымен айқындалады. Тілдік құзыреттіліктің жоғары деңгейі бүгінгі күні зерттеушілердің әлемдік деңгейде танылуына, ғылыми еңбектерінің дәйексөздік индексін арттыруға және жаһандық ғылыми кеңістікте бәсекеге қабілетті болуға әсер етеді. Осы тұрғыда қазақ, орыс және ағылшын тілдері арасындағы академиялық дискурстың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау – ғылыми коммуникациядағы тілдік құралдарды тиімді пайдалану үшін аса қажет. Зерттеудің мақсаты – үш тілдегі академиялық мәтіндердегі лексика-грамматикалық және стилистикалық ерекшеліктерге, әсіресе есімдіктердің қолданысына жүйелі салыстырмалы талдау жүргізу. Мақалада 2020 жылдан бері жарық көрген монографиялар мен докторлық, магистрлік диссертациялар негізге алынды. Зерттеу барысында ғылыми мәтіндерде қолданылатын есімдіктердің семантикалық, стилистикалық қызметі мен олардың автор бейнесін қалыптастырудағы орны талданады. Зерттеудің теориялық құндылығы – үш тілде бірдей академиялық дискурстың даму үрдісіне екпін бере отырып, ондағы грамматикалық тұлғалардың, бірінші кезекте есімдіктердің, дискурсивті қызметіне кешенді салыстырмалы талдау ұсынуында. Зерттеудің практикалық маңызы – мақалада алынған нәтижелер мен қорытындылар жоғары оқу орындарындағы тіл мамандарына, аудармашыларға, академиялық жазылым дағдыларын оқытатын оқытушыларға және халықаралық журналдарға мақала дайындаушыларға әдістемелік тұрғыдан пайдалы болмақ. Зерттеудегі табылған тұжырымдар академиялық стильді жетілдіру, ғылыми мәтіндерде авторлық ұстанымды дұрыс беруді қамтамасыз ету, тілдік нормалар мен жанр талаптарын сақтау мәселелерін шешуде қолдануға болады. Бұл зерттеуде әдебиеттерді талдау, корпус негізінде салыстырмалы әдіс, статистикалық сандық талдау және сапалық сипаттама әдістері пайдаланылды. Нәтижесінде академиялық мәтіндегі есімдіктердің мағыналық, стилистикалық және мәдени-әлеуметтік қырлары айқындалып, олардың функциялық рөліне баға берілді.

10.48081/BGQF1769

2026

Выпуск 1

Мақалада қазақ тілі септік жалғауларының сөзжасамдық, аталым жасам қызметі сөз болады. Жалғаулар, оның ішінде септік жалғаулар тұлғажасамдық және байланыстыру қызметімен қазақ тілі еңбектерінде нақты танылған. Септік жалғауларының байланыстыру, басқа да синтаксистік қызметі туралы грамматикада жан-жақты қарастырылғанмен, олардың сөзжасамдық, аталым жасам мәнінің зерттелу аясы тар. Осыған байланысты мақалада септік бірліктерінің сөз, сөйлем байланыстырудан бөлек қолданыстық мағыналарының туындауы және сол мағыналардың болуы жалғанатын сөзіне байланысты шығатыны туралы мәселе қаралады. Мақалалық зерттеу нәтижесінде септік жалғауларының негізгі мағынадан тыс түрлі қолданыстық мағынасы сөздердің лексикалық ұғымына да тәуелді екені байқалды. Мақалалық зерттеу нәтижесінде септік бірліктерінің түрлі қолданыстық ерекшелігінен олардың сөзжасамдық қызметі, аталымдық мәні айқындалды. Септіктердің нөлдік қолданысы аталым жасауда негіз болатыны көрінді. Олардың нөлдік қолданысынан дара аталым, күрделі тіркесті сөздер туындайтыны туралы тұжырым жасалды. Бұл Атау, Ілік, Табыс, Шығыс септіктерінде анықталды. Нөлдік тұлғада қолданылмайтын немесе сирек қолданылатын септік түрлері қазақ тілінің құрмалас сөйлем түрін жасауға негіз болады. Бұл Жатыс пен Көмектес септігіне тән екені нақтыланды. Сондай-ақ мақалада Жатыс пен Шығыс септігінің үстеу жасау ерекшеліктері белгілі сөйлем ішінде шартты түрде ғана жүзеге асатыны түсіндірілді. Екі септіктің көмегімен түбегейлі үстеуге айналу көне түбір сөздерге қатысты болатыны айқындалды.

10.48081/BGQF1777

2026

Выпуск 1

Мақалада жазушы М. Мағауиннің «Мен» мемуарлық романы халықтық мұра мен заманауи мемуарлық баяндаудың тоғысында қарастырылып сипатталады. Аталған шығармадағы автор бейнесінің жеке жолы ғана емес, ұлт рухының архетиптері, тарихи жадының поэтикасы сипатталады. Мағауиннің ғалым ретіндегі тәжірибесі оның прозалық баяндауына мықтап енгені мысалдар арқылы нақтыланады. Мемуарлық романды тек автобиографиялық мәтін емес, әдеби дискурс пен көркем нарративтің синтезі ретінде қарастыру қажеттігі айқындалады. М. Мағауиннің «Мен» роман-хамсасы қазақ әдебиетіндегі мемуарлық -ғұмырбаяндық прозаның ең үздік үлгілерінің бірі ретінде ұлттық тарихпен, мәдениетпен автордың ішкі сұхбатын бейнелейді. Романның басты ерекшелігі – диалогтық формада жазылып, эпикалық мұраның мемуар жанрындағы жаңа көркемдік-танымдық қызметін көрсетуі. Шығарма ХХ ғасырдың ортасынан Қазақстан тәуелсіздігіне дейінгі тарихи кезеңдерді қамти отырып, автордың жеке өмірі мен шығармашылық жолы арқылы әдеби және тарихи кезеңдерді көркемдік тұрғыдан жинақтайды. Туынды авторлық рефлексия мен ішкі пікірталас арқылы терең философиялық сипатқа ие. Романда кейіпкердің (Мұхтардың) тұлғалық, зияткерлік және рухани қалыптасу жолы ғылымға, әдебиетке деген құштарлығы мен ұлттық мүдде жолындағы күресі аясында бейнеленеді.

10.48081/BGQF1745

2026

Выпуск 1

Мақалада қазақ тіліндегі «сөйлеу» етістіктерінің когнитивті-семантикалық табиғатын, тілдік жүйедегі орны мен мәдени-танымдық маңызын кешенді түрде талдауға арналған. Мақаланың негізгі мақсаты – сөйлеу етістіктерінің лексикалық, құрылымдық және семантикалық ерекшеліктерін анықтап, олардың лингвистикалық мәртебесін айқындау. Зерттеу барысында синхронды-сипаттамалық және салыстырмалы-тарихи әдістер қолданылып, байырғы түбір етістіктер көне түркі жазба мұраларымен сабақтастықта қарастырылады. Сонымен қатар сөйлеу етістіктерінің тек қарым-қатынас құралы ғана емес, ұлттық дүниетаным мен мәдени кодтың маңызды көрсеткіші екені дәлелденеді. Жұмыста сөйлеу етістіктерінің лексикалық, морфологиялық және синтаксистік жолдармен жасалуы, семантикалық өрісі мен мағыналық жіктелуі талданады, эмоционалды-экспрессивті реңкі басым етістіктер мен араб-парсы тілдерінен енген бірліктер сараланады. Зерттеу нәтижелері сөйлеу етістіктерінің прагматикалық қызметін, тілдесім үдерісіндегі рөлін және қазақ тілінің сөзжасам жүйесіндегі орнын тереңірек түсіндіруге мүмкіндік береді. Алынған деректер когнитивтік лингвистика тұрғысынан талданып, сөйлеу әрекетінің ойлау, эмоция және әлеуметтік жағдаятпен байланысы ашылады. Мақала тұжырымдары қазақ тіл біліміндегі когнитивтік-семантикалық зерттеулерді кеңейтуге және болашақ қолданбалы ізденістерге теориялық негіз бола алады. Мақала қазіргі қазақ тіл біліміндегі когнитивтік-семантикалық зерттеулерді толықтыруға бағытталған.

10.48081/BGQF1756

2026

Выпуск 1