Халық ақындары әрі эпикалық ақын, әрі ақын-импровизатор, дана жыршы және дастаншы ретінде қызмет атқарды. Олар өнер шебері ретінде азаматтық және саяси поэзияның дамуына үлес қосты. Халық ақындарының ұлылығы оның ақындық шеберлігінде ғана емес, сонымен бірге оның халық поэзиясындағы жаңа ағымның жаратушысы, халық ақындарының шығармашылық рухын парасатпен жандандырушы болғанында. Олардың сөздері халық үні болды, заман тынысы мен мүддесінің жыршылары болды. Халық ақындары жыршы-дастаншылардың терең эпикалық дәстүрлерін жаңа арнаға айналдырып, ежелгі қазақ суырып салма өнерінің жаңа қырларын ашты, оларға жаңа мазмұн берді. Аталмыш мақалада әдебиеттану тарихында шығармашылықтары фольклордан бастау алатын ХХ ғасырдағы халық ақындарының шығармашылығы мен өздерінің өңірлік фольклорлық қазынасын және ән шырқау мақамының дәстүрін, сондай-ақ шынайы суырыпсалма ақындық өнерлерінің Бекмұрат Уахатовтың зерттелуіндегі ерекшеліктері туралы мәселе қарастырылады. Қазақ даласының әр түкпіріндегі халық ақындары шығармашылығын қамти зерттеген ғалымның назарынан Кенен Әзірбаев, Болман Қожабаев, Қалқа Жапсарбаев, Үмбетәлі Кәрібаев, Омар Шипин, Нұрқан Ахметбеков, Нұрлыбек Баймұратовтардың шығармашылықтарының ерекшеліктері туралы жазылған ғылыми тұжырымдамаларына салыстырмалы талдау жасалынады. Халық ақындарының шығармашылық көркемдік табиғатын танытудағы ғалымның ғылыми ұстанымы танытылады.

https://doi.org/10.48081/JZIB1837

2025

Выпуск 3

Мақалада зерттелгелі отырған өзекті тақырып – қазақ халқымен туыс Солтүстік Кавказ өңіріндегі түркі тектес қарашай және балқарлардың фольклорлық драматургиялық театрландырылған ойындарындағы салт-дәстүр көріністері, сахна өнерінің бастауы және даму ерекшеліктері қарастырылады. Ауыз әдебиеті мұраларындағы алғашқы драмалық элементтер, қолжазба және қазіргі пьесаларының көркемдік шеберлігі мен идеясы және қазақ халқымен мәдени-рухани байланысы, интеграциясы, ұлттық-этникалық идеялар парадигмасы зерделенеді. Солтүстік Кавказ аймағындағы түркі халықтарының драматургиясы мен театр өнерін зерттеу бірінші рет тарихи-мәдени, хронологиялық, аумақтық, халықаралық ынтымақтастық, пәнаралық негізде жүйелі жұмыстың нәтижесінде жүзеге асады. Қарашай, балқарлардың драмалық шығармаларына, сахналық қойылымдарына, рольдерде ойнаған алғашқы дала актерларының шеберлігі де арнайы сөз болады. Қолжазба пьеса мәтіндері драматургия заңдылығымен талданады. Драмалық туындылардың таралу ауқымын, сонымен қатар қолжазба пьесаны алғаш көшірушілер мен оны оқушылар, сахналану ортасы да анықталады. Алғашқы пьесаларының қай тілде жазылып немесе түпнұсқадан көшірілген қолжазбасын тауып, кейінгі нұсқаларымен және туыстас қарашай, ноғайлардың драмалық шығармаларымен салыстыру арқылы зерделенеді, көркемдік тұрғыдан шеберлігі танылады. Қарашай-балқарлардың қолжазба сахналық қойылымдары мен қазіргі кәсіби театр өнері жаңа ғылыми парадигма негізінде салыстырмалы түрде зерттеледі.

https://doi.org/10.48081/NRQL3381

2025

Выпуск 3

Аннотация Мақалада қарастырылғалы отырған өзекті мәселе – Солтүстік Кавказ аймағындағы түркі тектес халықтар ноғай, қарашай, балқар, гагауыз, құмық, қарайым сияқты халықтардың алғашқы қолжазба драмалық шағын пьесаларының тууы, қағазға түсуі, қалыптасуы, жариялануы мен сахналану өнерінің бастауы және даму ерекшеліктері зерттеледі. Қолжазба, қазіргі пьесаларының көркемдік шеберлігі мен идеясы және қазақ халқымен мәдени-рухани байланысы, интеграциясы, ұлттық-этникалық идеялар парадигмасы драматургия, театртану заңдылығымен зерделенеді. Зерттеуші авторлар жоғарыда аталған халықтардың алғашқы шағын пьесалардың жанрлық ерекшелігін, тартыс пен мінез мәселелерін көркемдік шеберлік тұрғысынан талдайды. Сонымен қатар сахналану, бейне сомдау, актерлік шеберлік мәселелеріне де тоқталып салыстырмалы түрде саралайды. Мақалада алғашқы қолжазба сахналық қойылымдар мен қазіргі кәсіби театр өнерін жаңа ғылыми парадигма негізінде салыстырмалы түрде сөз болады. Түркі халықтарының драма және театр өнерінің мәдени-рухани ынтымақтастықты арттырудағы рөлінің маңызды екенін ескеріледі, зерттеудің теориялық-әдстемелік негізі жасалынады. Кавказдың солтүстік аймағындағы түркі халықтарының драматургиясы мен театр өнерін зерттеу жүзеге асады. Аталған тақырып бойынша осындай зерттеу жұмыстары осы уақытқа дейін екі ел арасында халықаралық деңгейде арнайы зерттеу болмағаны дәлелденеді.

https://doi.org/10.48081/LTRV5838

2025

Выпуск 3

This research examines culture-specific linguistic units known as cultural keywords, exploring their role in explaining one culture to another, conveying cultural norms, and shaping a culture’s image. These keywords often carry connotative meanings that go beyond dictionary definitions and reflect a nation’s history, values, and evolving identity. As expressions of widely accepted beliefs, cultural keywords influence how audiences perceive and accept ideas. In argumentation theory, they serve as key tools for constructing arguments, frequently functioning as the terminus medius—the middle term in a syllogism that conveys an unstated but commonly accepted belief, or endoxon. This study reviews existing scholarship on the argumentative use of cultural keywords, employing the pragma-dialectical approach and the Argumentum Model of Topics. The findings show that such keywords strengthen standpoints and enhance persuasive communication. These insights can inform strategies for using cultural references effectively in argumentation, leading to more culturally resonant and persuasive discourse.

https://doi.org/ 10.48081/NPCW8313

2025

Выпуск 3

В статье в сравнительном аспекте описывается состояние проблемы оценки качества перевода за рубежом и в Казахстане на современном этапе. Цель исследования – выявление новых тенденций и наиболее эффективных аспектов в решении данной проблемы в отечественном и зарубежном переводоведении. Научная новизна исследования состоит в том, что впервые в отечественном переводоведении ставится задача поиска методологии оценки качества перевода (ОКП), основанной на системном подходе, с учетом достижений в этой области ведущих исследовательских центров. Гипотеза исследования: для выработки системного подхода к оценке качества перевода необходимо провести мониторинг современного состояния данной проблемы за рубежом и в Казахстане. Общие и различительные черты национальных систем ОКП не были ранее предметом специальных исследований. Для проведения обзора использованы как общенаучные (анализ, синтез, обобщение), так и частные методы лингвистических и переводческих исследований: описательно-аналитический; методы сопоставления, апперципирования; дескриптивный, диахронический методы. В результате установлено, что исследования в области ОКП в Казахстане выполняются бессистемно, в зависимости от аспекта изучаемых проблем в области сопоставительного языкознания и перевода. Обзор научных исследований, проведенных в мире, показывает, что проблема ОКП и ее критериев дискуссионна. Перспективы исследований состоят в формировании, распространении и подготовке к внедрению конкретных рекомендаций по совершенствованию оценки качества перевода (на материале английского, казахского и русского языков).

https://doi.org/10.48081/QIJG2501

2025

Выпуск 3

The article investigates informal global communication through digital genres, with a specific emphasis on Kazakh language travel blogs. Travel blogs are considered a hybrid type of discourse. This area of research is predominantly studied by Western scholars. Currently, Kazakhstani travel bloggers are actively promoting travel destinations via Instagram accounts, thereby providing practical material in the Kazakh language. The diverse range of language materials available offers rich opportunities for linguistic analysis, underscoring the relevance of this research. The article aims to identify the linguacultural aspects of the most popular communicative strategies and tactics, as well as their linguistic tools, which are effective in engaging readers and influencing their travel choices. To achieve this aim, the following objectives were set: to define the linguistic notion of “travel blogging” and to explore the linguacultural aspects of posts that provide reliable information about tourist destinations. The scientific significance of this article lies in its contribution to the research of travel blog discourse as a branch of hybrid discourse. Practically, the research materials can be used in the development of teaching aids for students and undergraduates in the fields of philology and tourism. Additionally, these materials can aid in the enhancement of lexicographic dictionaries for the tourism industry, and in the creation of marketing and advertising texts, as well as travel guides in the Kazakh language.

https://doi.org/10.48081/IPNG7148

2025

Выпуск 3

В данной статье представлена практическая реализация теоретической модели «словаря ключевых концептов, формирующих концептосферу русского языка» на материале исследуемой историко-культурной концептосферы русскоязычной прозы казахского писателя. В статье используются ключевые понятия: концептосфера, концептуальный анализ, ментальные составляющие и лексические репрезентации концепта. Информация о структуре и составляющих ключевых концептов, их классификации отражена во взаимообусловленных денотативно-идеографических связках с целью показа целостной концептуализации изображаемой автором художественно-исторической картины мира. Основные положения работы касаются методики проведения концептуального анализа историко-культурной концептосферы, представленной в текстах художественных произведений А.Алимжанова «Гонец» и «Возвращение учителя». Предметом рассмотрения явились лексические репрезентации ключевых концептов, выполняющих смысловую функцию в плане логико-семантических внутритекстовых связей, и формирующих образно-художественную сферу ментальности в историко-культурном пространстве текста. В качестве основной единицы описания выбран отдельный концепт – его ментальная сущность и его лексические репрезентации. Избранные концепты объединяются по взаимообусловленным денотативно-идеографическим признакам, связанных общим понятием (идеей) в силу их объективной логичности, что отмечается в основных лексических репрезентациях концепта. Лингвокультурологический метод исследования ключевых концептов учитывает тот фактор, что транскультурная литература (контактная, бикультурная) - это литература межкультурная, а метод описания ключевых историко-культурных концептов, обеспечивающих межкультурную коммуникацию и участвующих в концептуализации изображаемого мира автором, соответствует заявленной в работе идеографической сфере: путь мыслителя, путь учителя, путь батыра, путь гонца.

https://doi.org/10.48081/HUDJ2941

2025

Выпуск 3

Мақалада қазақ мақал-мәтелдеріндегі «мемлекет» ұғымының лингвокогнитивті сипаты қарастырылады. Зерттеу қазақ тіліндегі «мемлекет» концептісін құрайтын ассоциациялық жүйені және танымдық қабатты анықтауға бағытталған. Фразеологиялық қордың маңызды бөлігі ретінде мақал-мәтелдер мәдени құндылықтар мен нормаларды жеткізе отырып, халықтың ұжымдық тәжірибесі мен ділдік ерекшелігін көрсетеді. Қазақ мақал-мәтелдерін талдау мемлекеттің әртүрлі аспектілері – билік, сот төрелігі, әлеуметтік институттар, мемлекет пен азаматтар арасындағы өзара іс-қимылдың тілде қалай көрініс табатынын анықтауға мүмкіндік береді. Зерттеу сонымен қатар мәдени және тарихи факторлардың қазақ қоғамындағы мемлекет туралы түсініктердің қалыптасуына әсерін көрсетеді. Сондай-ақ зерттеу мақаламызда мемлекеттілікті айқындайтын белгілер арқылы қазақ танымындағы «мемлекет» концептісінің толық бейнесі анықталады. Мемлекет болудың басты белгілеріне негізделген қазақ тілінде кездесетін паремиялар негізінде «мемлекет» концептісінің лексика-семантикалық аясы айқындалып, тілдік бірліктер сипаты талданады. Мақаланы жазу барысында концептілік талдау, компонеттік талдау, лексика-семантикалық талдау, өрістік талдау, ассоциациялық талдау секілді лингвистикалық әдіс-тәсілдер пайдаланылды. Зерттеу нәтижелері қазақ тіліндегі «мемлекет» ұғымын түсіндіретін когнитивтік тетіктерді тереңдей тануға ықпал етеді. Жұмысымызда келтірілген тұжырымдар тілтанушы, этнограф, мәдениеттанушы т.б. әлеуметтік ғылымдар мамандары үшін көмекші құрал бола алады.

https://doi.org/10.48081/EZKT7264

2025

Выпуск 3

В статье обсуждаются основные подходы к изучению фразеологизмов в лингвокультурологии, проблема номинативной ценности фразеологических единиц. Отмечается, что национальные блюда являются неотъемлемой частью национальной культуры народа и представляют собой ценности, которые отражают обычаи и традиции народа. В этой связи можно говорить о языковой и лингвокультурологической ценности фразеологизмов с кулинаронимами. Фразеологические единицы отражают национально-культурную специфику, передают культурные установки, стереотипы. Лингвокультурологический анализ фразеологизмов нацелен на изучение их способности отображать культурное самосознание народа, выражать его в процессах живого употребления фразеологизмов в различных дискурсах. В статье представлена классификация фразеологических единиц с кулинаронимами в русском и английском языках по структуре и стилистическим особенностям, что послужило основанием для определения их интегрированности в языковую систему. На основе проведенного анализа выявлено общее и специфическое для рассматриваемых языков. Выявлены наиболее продуктивные структурные и стилистические группы, определена степень интегрированности фразеологических единиц с кулинаронимами в языковую систему. Дано определение понятию интегрированность. Вводится понятие степени. Для сравнения фразеологизмов с кулинаронимами в русском и английских языках был использован метод интерпретационного анализа.

https://doi.org/10.48081/KJNY4437

2025

Выпуск 3

В статье рассматривается феномен феминитивов в казахской и русской лингвокультурах. Особое внимание обращено на словообразовательные особенности, эколингвистические аспекты и культурные значения феминитивов. Феминитивы отражают гендерные стереотипы и социальные роли, что подтверждается многочисленными примерами из художественной литературы, фразеологического и паремиологического фонда сопоставляемых языков. Исследование феминитивов, несмотря на их широкое использование в различных стилях и жанрах, показывает, что они остаются на грани официально-делового языка и требуют более глубокого понимания в контексте гендерной лингвистики. В ходе анализа выявлены различия в развитии феминитивов в контексте культурных и исторических факторов, а также их значение для достижения гендерного равенства в языке. Описывается влияние мужского мировосприятия на языковую асимметрию и формирование языковых норм. Делается вывод о том, что феминитивы и маскулинитивы отражают культурные установки и духовное мировидение народов. Обсуждается важность изучения гендерно маркированной лексики как отражения национального менталитета и культурных установок с учетом современных изменений в общественном сознании. Методологическая база исследования включает лексикографические, сравнительно-исторические и структурно-семантические методы, а также анализ текстов классической литературы и фразеологических единиц.

https://doi.org/10.48081/LRYM3669

2025

Выпуск 3