В статье показано, как меняется русский язык и наука о нем в ускоряющемся мире. Сегодня русский язык обеспечивает единство евразийского пространства, являясь средством межнационального и международного общения. Язык сам по себе является культурной силой: Меняясь сам, язык меняет мир, который мы воспринимаем только так, как он представлен в языке. В русском языке есть своё и чужое, анализу которых в статье отводится значительное место. В статье рассмотрены проблемы низкой речевой культуры общества, агрессивного вторжения иностранных слов, ломающих русский духовный код, а также роль русского языка в образовании и воспитании.

https://doi.org/10.48081/NRTB3492

2025

Выпуск 2

Синкреттік өнер туындысына айналған фольклор – қазақ халқының салт-дәстүрі мен мәдениетін, әдет-ғұрпы мен ұлттық болмысын көрсететін мол мұралардың бірі. Ежелден қазақ жұрты ауыз әдебиетінен сусындап, жас ұрпақтың тәрбиесі мен болашағына әсерін тигізіп отырған. Ертегілер мен аңыздардан бастап эпикалық поэмалар мен мақал-мәтелдерге дейін әртүрлі жанрларды біріктіре отырып, қазақ фольклоры білім мен тәжірибені берудің, сондай-ақ бірегейлікті қалыптастырудың маңызды құралына айналды. Өмірге келген нәресте жер қойнына табысталғанға дейінгі ғұмыры ұлттық салт-дәстүр негізінен бастау алса керек. Осынысымен де қазақ жұртының өмірлік дастаны фольклор саласымен тығыз байланыста. Халқымыздың мол мұрасына айналып отырған ұлттық дәстүр сабақтастығы ұрпақтан-ұрпаққа жалғасын тауып келеді. Қазақ халқының ауыз әдебиетін зерттеп, игілікті істерді атқарып жүрген ғалымдар да баршылық. Олардың еңбектері қазақ ауыз әдебиетін сақтап қана қоймай, оны жаңа ұрпақ пен кең аудиторияға қолжетімді ете отырып, оны насихаттауға көмектеседі. Осы саланың көрнекті өкілдерінің бірі – фольклоршы, халық даналығын зерттеуші, қазақ ауыз әдебиетін зерттеп, сақтауда маңызды рөл атқарған Мәшһүр Жүсіп Көпеевтің зерттеушілік еңбегіндегі фольклордың ұсақ жанрларының бірі мақал-мәтелдердің алатын орны қарастырылған. Мәшһүр Жүсіп Көпеев халық мақал-мәтелдерін зерттеп, жинай отырып, оларды қағазға түсіріп қана қоймай, олардың философиялық-идеялық аясын ашып, терең талдау жүргізді. Бұл мақал-мәтелдер ақынның зерттеу тәжірибесінің маңызды элементі болып, ауыз әдебиетінің халық даналығы мен мәдени дәстүрді зерттеудегі маңызды дереккөз ретінде көрсетіледі. Мақалада Мәшһүр Жүсіп Көпеев жинаған мақал-мәтелдердің мағыналық мазмұнын анықтап, әртүрлі тақырыптарға қарай топтастыру мақсатында талданады. Бұл тәсіл халық даналығының қазақ халқының философиялық-этикалық ой-пікірлерімен қатар әлеуметтік және мәдени шындықтарды қалай бейнелейтінін тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.

https://doi.org/10.48081/JLTU2352

2025

Выпуск 2

This article examines the bipolarity of assessing the meaning of the borrowed word-mythonym peri in differently structured languages: Russian and Kazakh. The evolution and adaptation of this mythonym in different linguistic and cultural contexts, as well as its different emotional assessment, are shown. In the compared languages there is a shift in the meaning of the image of peri. This mythonym has a variety of stylistic shades, which depend on the genre, context and purpose of using the text. Thus, in the Russian language, the mythonym peri performs a function similar to the muses in ancient mythology, symbolizing poetic inspiration and creativity, and refers to high style. In the Kazakh language, this mythonym is used in folklore and has a variable meaning, which has a predominant negative assessment: it is often associated with demonyms: albasty, zheztyrnak, zhalmauyz kempir and harmful spirits, and is also used in colloquial speech. The reasons for the transition of the meaning of this mythonym from the androgynous type to the designation of a female person are named. Synonyms for this word have been identified, which reflect local mythological and cultural characteristics. The study was conducted on the basis of comparative, historical and etymological analyses.

https://doi.org/10.48081/YBSS2244

2025

Выпуск 2

Мақалада қазақ және ағылшын тілдерінің фразеологизмдеріндегі табиғи құбылыстар мен ландшафтты вербалдандыру тәсілдерін анықтау және салыстырмалы-салғастырмалы зерттеу әрекеті жасалды. Ғылым дамуының қазіргі кезеңінде дәстүрлі ұғымдар мен құбылыстарды қайта қарау, кеңейту жиі кездеседі. Бұл тіл де ерекшелік емес. Тілде көрініс табатын қазіргі жаһандану және мәдениетаралық өзара әсер ету процестері аясында табиғи құбылыстардың атауын қамтитын фразеологиялық бірліктер зерттеуге ерекше қызығушылық тудырады, өйткені бұл құбылыстар тілдің ұлттық құрамының ең көне қабаттарына жатады және мәдени тұрақтылардың сабақтастығын білдіреді. Табиғат адам әрекетінен тәуелсіз болғандықтан құбылыстар мен олар туралы халықтың идеяларын зерттеу маңызды және қызықты, өйткені олар белгілі бір халықтың әлемінің тілдік көрінісінің ұлттық және мәдени аспектілерін көрсетеді. Зерттеу мақаласында отандық және шетелдік тіл білімі саласындағы фразеологиялық вербалдандыру және оның түрлері, әлемнің фразелогиялық бейнесі сияқты ұғымдарды зерттеген ғалымдардың ғылыми еңбектеріне шолу жасалды. «Табиғат пен ландшафт құбылыстарын» вербалдайтын фразеологиялық бірліктер деп деп біз кез-келген құрылымдық-синтаксистік типтегі сөздердің салыстырмалы түрде тұрақты, қайталанатын номинативті тіркесімдерін түсінеміз, өрнектің идиомалық сипатына ие және оның құрамында аспан денелері мен атмосфералық табиғат пен ауа-райы құбылыстарының атауына оралатын компонент бар. Мақаланың тәжірибелік бөлігінде зерттелген екі тілдің фразеологиялық бірліктерін талдау барысында қазақ және ағылшын тілдеріндегі 350 бірлік үздіксіз іріктеу нәтижесінде тандап алынды. Салыстырмалы-салғастырмалы әдісті қолданылып, олардың айырмашылықтары мен ұқсастықтарын анықтай отырып, екі тілде фразеологиялық бейнелеу әдістері қарастырылып, топтарға жіктелді.

https://doi.org/10.48081/GNPR6481

2025

Выпуск 2

The article is devoted to the study of the language representation of conflicts in media texts in English, Russian and Kazakh. The main objects of research are lexical, stylistic and cognitive means used in national media resources to describe conflict situations. Key features of conflict vocabulary are identified, such as emotional coloration, the use of metaphors, rhetorical techniques and grammatical constructions that reflect the cultural and linguistic specifics of each studied group. The analysis was carried out on the basis of a corpus of texts, including articles from leading English-speaking (The Guardian, BBC, The New York Times), Russian-speaking (TASS, RIA Novosti, Izvestia) and Kazakh-speaking (Egemen Kazakhstan, Kazinform, Almaty TV) media covering various political, social and cultural conflicts. Methods of comparative analysis, critical discourse analysis and linguistic statistical data processing were used, which made it possible to identify both universal mechanisms of influence on the audience and unique features of national media traditions. The findings of the study confirm that language in media texts performs not only informative, but also cognitive and ideological functions, forming the public perception of conflict situations. The practical significance of the work lies in the possibility of using the data obtained for training journalists, developing recommendations for creating media materials, as well as for translating and adapting texts in intercultural communication. The study highlights the importance of considering cultural and linguistic sensitivities when analyzing media discourse and creating conflict-focused texts. The results of this study contribute to the development of the theory of media discourse, cognitive linguistics and intercultural communication, opening up prospects for further research in the field of language representation of conflicts

https://doi.org/10.48081/VCLB7099

2025

Выпуск 2

В данной статье на основе аналитического обзора научной литературы, посвященной проблеме исследования, обозначаются признаки соматических единиц, изучение которых обусловливает актуальность выбранной темы. Авторами представляется символическое и мифологическое описание соматизма «глаз / көз» в русской и казахской лингвокультурах. Особое внимание в исследовании уделяется поэтическому осмыслению соматизма «глаз / көз» в творчестве ярких представителей русской и казахской поэзии С. Есенина и М. Жумабаева, чьи произведения стали ярким отражением духовных и художественных исканий их времени. Определяются общие признаки и индивидуальные характеристики соматического мировосприятия в художественном пространстве названных языковых личностей. Наряду с этим, в настоящем исследовании демонстрируется, как универсальный символ зрения адаптируется в рамках национальных традиций, обогащая культуру каждого народа своими уникальными оттенками смысла. Статья обращает внимание на способы выражения эмоциональных состояний через соматические образы в поэзии двух народов. Рассматриваются примеры взаимодействия соматизмов с ключевыми культурными характеристиками, что позволяет глубже понять их семантический потенциал. Важно отметить, что выявленные особенности подтверждают значимость соматической лексики в создании авторской картины мира.

https://doi.org/10.48081/GEWO8027

2025

Выпуск 2

Сбор и изучение казахского фольклора имеют решающее значение для сохранения богатого культурного наследия и обеспечения его передачи будущим поколениям. Понимание процессов, связанных со сбором, исследованием и публикацией фольклорных материалов, имеет важное значение для развития области фольклористики и сохранения культурной идентичности казахского народа. Данная статья направлена на изучение методов и практик сбора казахского фольклора в начале XX века, подчеркивая важность систематического сбора и роль отдельных исследователей в сохранении и распространении устных традиций. Исследование включает в себя всесторонний анализ исторических записей и научных работ по сбору казахского фольклора, уделяя особое внимание методам, используемым исследователями для сбора материала непосредственно из устных источников, а также последующим процессам транскрипции и подготовки к публикации. Исследование показывает, что процесс сбора казахского фольклора в начале XX века был кропотливым и требовал тщательного воспроизведения устных рассказов на бумаге, гарантируя их подлинность и точность. Этот метод сыграл важную роль в сохранении жанровых особенностей фольклора и заложил прочную основу для будущих исследований. Систематический сбор и документирование казахского фольклора имеют жизненно важное значение для сохранения культурного наследия и поддержки научных исследований в области фольклористики. Придерживаясь строгих научных стандартов в процессе сбора и публикации, исследователи могут обеспечить целостность и долговечность этого бесценного культурного наследия.

https://doi.org/10.48081/QQOI8136

2025

Выпуск 2

Мақалада Ә. Бөкейханның Ресейдің отаршылдық саясатына қарсы гуманистік дүниетанымдағы Л. Толстой, В. Короленко, Д. Мамин-Сибиряк секілді орыс жазушыларынан жасаған көркем аудармалары қарастырылады. Зерттеушілер аударманы салыстырмалы әдебиеттану контексінде ала отырып, аударманың өзекті идеяларды таратушы ретіндегі коммуникациялық, делдалдық қызметіне назар аударады. Отаршылық езгіге қарсы идеялардың бір әдебиеттен келесі әдебиетке көшіп, бір ұлттың тарихи шындығы келесі ұлттың көркем шындығына ұласуын мысалдармен көрсетеді. Ә. Бөкейханның орыс жазушыларының мәдениеттер тоғысындағы ұлтаралық мәселелер қозғалатын мәтіндерін таңдап аударуындағы мақсаты қазақ халықының ұлттық сана-сезімін қалыптастыру, ұлттық мүддені көздеу екендігі айқындалып, өз мақалаларындағы үндес ойлармен дәлелденеді. Зерттеушілер Ә. Бөкейхан т.б. алаш қайраткерлерінің Д. Мамин-Сибиряк шығармаларын қазақ тіліне аударып, баспасөз бетінде, жеке кітаптар ретінде жариялауы арқылы қазақ жазушыларының натурализм ағынының кей көркем техникасын игеріп алып кетіп, сол ағым аясында өз шығармаларының жазылуына ықпал еткенін айқындайды. Яғни көркем аударманың белгілі бір көркем ағымдардың қазақ әдебиетіне енуіне, кеңінен таралуына тигізген ықпалын, жасампаздық қызметін саралайды. ХХ ғасыр басындағы аудиторияның өзгешелігін ескеріп, сол қоғам үшін икемдеп адаптациялық тәржіме стратегиясын Ә. Бөкейхан еңбегінде пайдаланғанын саралайды.

https://doi.org/10.48081/ICZN1957

2025

Выпуск 2

Мақала лингвомәдениеттану пәнінің қалыптасу аясын екі ғасыр арнасындағы ғылыми көріністерімен тарқатады. Дәйексөзге тартылған неміс, ағылшын, орыс, қазақ тілдеріндегі ғылыми тұжырымдар негізінде жеке ғылым саласының дамып, орнығып кетуіндегі өзгешеліктерді сипаттайды. Өз алдына жеке ғылым болып саналатын лингвистика мен мәдениет ілімінің әрі ұғымдық, әрі терминдік мәннен бірбүтін лингвокултурологиялық бірлікке айналуына аталған ғылыми пікірлердің тікелей әсері болғандығы жеткізіледі. Жұмыс авторлары пікірінше, халық сөйлеуіндегі тіл бірліктері бойынан, демек лингвистикадан, этнос болмысын танытатын мәдениеттану бірліктері, демек этнолингвистикалық мәселелер орын алады. Мұның қазіргі гуманитарлық ғылымдар үшін берері мол болмақ. Тіпті, бұл екі ғылымның тоғысуынан тіл біліміндегі жаңа ғылым саласы – лингвомәдениеттану пәні орнығады. Жаңа ғылым саласының орнығуына ХХ және ХХІ ғасырдағы тілші-мәдениеттанушы ғалымдардың ой-пікірлері бағаланып отыруы қажет. Авторлар бұл бағытты тақырыптың ашылуындағы басты мақсат ретінде ұстанады. Мақала барысында салыстыру, баяндау, сипаттама жасау, жүйелеу, талдау әдістері пайдаланылған. Жоғарыда аталған тілдер аспектісіндегі тұжырымдарды жеткізу салыстыру әдісінің қызметі арқылы іске асқан. Бұл пікірлерді қазіргі ғылыми ортаға жеткізу баяндау әдісін қажетсінсе, лингвистика мен мәдениет іліміне ортақ бірліктердің табиғатын таныту үшін сипаттама беріліп, оларды жүйелеудің жолдары көрсетілген. Ал талдау әдісін екі ғылымаралық бірліктердің берілуін тарқатудан көруге болады

https://doi.org/10.48081/DIBG5850

2025

Выпуск 2

Мақалада қазақстандық медиадискурстағы ұлт бейнесі лингвомәдени және дискурсивті талдау тұрғысынан қарастырылады. Ғаламдану және цифрлық трансформация жағдайында бұқаралық ақпарат құралдары ұлттық бірегейлікті қалыптастыруда, мәдени құндылықтарды көрсету мен қоғамдық пікірді конструктивациялауда маңызды рөл атқарады. Қазақстандық БАҚ-та ұлт бейнесін қалыптастыруда қолданылатын тілдік құралдарға, сондай-ақ медиадискурсқа әсер ететін саяси, әлеуметтік және мәдени факторларға ерекше назар аударылады. Мақалада ұлт бейнесін жасауға ықпал ететін дискурсивті стратегиялар, риторикалық тәсілдер мен лексикалық маркерлер талданады.Зерттеу қазақстандық жетекші БАҚ материалдарына, сондай-ақ телевизиялық және цифрлық медианың талдауына негізделген. Мақалада ұлттық бояуы бар лексиканың, метафоралық конструкциялардың, нарративтік стратегиялардың және идеологиялық астарлардың қолданылу ерекшеліктері қарастырылады. Медиадискурстың қоғамдық сана қалыптастырудағы рөлі және ұлттық бірегейлікті қабылдауға ықпалына баса назар аударылады. Сонымен қатар, медианың ұлттық стереотиптерді күшейту немесе өзгерту үдерісіндегі ықпалы зерттеледі.Зерттеу нәтижелері лингвистика, журналистика, медиаанализ және мәдениетаралық коммуникация саласындағы мамандарға пайдалы болуы мүмкін. Сонымен қатар, Қазақстанның тіл саясатын, ұлттық дискурстың эволюциясын және оның қоғамдық пікірге тигізетін ықпалын зерттеу тұрғысынан өзекті болып табылады. Ұсынылған тұжырымдар БАҚ-тағы ұлттық бірегейліктің көрінісін тереңірек түсінуге және медиадағы дискурсивті тәсілдердің рөлін бағалауға көмектеседі.

https://doi.org/10.48081/YIHJ2907

2025

Выпуск 2