Мақалада Мәшһүр-Жүсіп Көпейұлының діни дастандарындағы образ жасау жүйесі қазақ жазба әдебиетінің даму үдерісімен сабақтастықта қарастырылады. Ақынның пайғамбар бейнесін сомдауда ауыз әдебиеті дәстүрін, қисса-дастан жанрының көркемдік мүмкіндіктерін және исламдық дүниетаным негіздерін шебер ұштастыра білгені көрсетіледі. Мұхаммед пайғамбар (ғ.с.) образы бір жағынан адам баласына тән қарапайым сезімдер, жетімдіктің ауыртпалығы, тұрмыстық қиындықтар арқылы реалистік сипатта ашылса, екінші жағынан ғажайып белгілер, символдық детальдар, мифтік сарындар арқылы романтикалық әрі сакралды тұлға ретінде көрінеді. Бұл ерекшелік образдың біржақты емес, көпқырлы, динамикалық сипатта берілуіне мүмкіндік береді. Сонымен қатар мақалада Хадиша, Әбутәліп, Әбубәкір бейнелерінің идеялық-көркемдік қызметі сараланып, олардың басты қаһарманды толықтырушы, мінезін, рухани болмысын тереңдете түсуші рөл атқаратыны айқындалады. Автор қосалқы кейіпкерлер арқылы әлеуметтік орта, адамгершілік құндылықтар мен діни сенім жүйесін бейнелейді. Зерттеу нәтижелері қазақ әдебиетіндегі ұнамды қаһарман жасаудың эволюциясын, мифтік және реалистік поэтиканың өзара ықпалдасуын айқындауға мүмкіндік береді. Мақала қазақ әдебиеттануындағы діни дастандар поэтикасын, образ сомдау мәселесін тереңірек тануға бағытталған ғылыми еңбектер қатарын толықтырады және теориялық қорын байыта түседі.

10.48081/BGQF1751

2026

Выпуск 1

Мақалада әлем және қазақ әдебиетіндегі феминистік бағыт, теңдік мәселесі салыстырмалы әдебиеттану аспектісінде қарастырылған. Зерттеу нысанында әлем әдебиеті мен қазақ әдебиетіндегі нәзік жандылардың қоғамдағы рөлі, құқықтары, тұрмысы және ішкі дүниесі айқын көрсетіледі. Мақала мақсаты – феминистік бағыттағы шығармалардың контекстін талдап, әдеби кезеңдерін жүйелеу. Қазіргі қазақ әдебиеттануының маңызды әрі өзекті арнасын феминистік бағыт құрайды. ХХІ ғасырдағы қазақ әдебиетінің дамуы аталған бағыттың өзектілігімен байланысты. Әдебиеттанудағы феминистік теория – әйел авторлардың туындыларын, ондағы гендерлік теңдік, еркіндік тақырыптарының берілуін, қоғамдағы рөлін берудегі авторлық интерпретациясын, көркемдік репрезентациясын айқындайтын әдеби бағыт. Зерттеу барысында қазақ әдебиетінде феминистік бағытта жазылған туындылар әлем әдебиеті үлгілерімен салыстыру кешенді талдау әдістемесінде жүзеге асты. Зерттеу нәтижелері бойынша қазақ әдебиетінде феминистік бағыттың қалыптасуы кешеуілдегенімен, әлем әдебиетінен үлгі алғаны анықталды. М.Шелли, Ш.Бейсенова шығармашылығы өзара салыстырылып, қазақ әдебиетіндегі образдар жүйесі, тақырыптық-мазмұндық өзегі ажыратылды. Зерттеудің құндылығы – бүгінгі қазақ әдебиетіндегі феминистік бағыттың дамуын айқындауда зор маңызға ие. Жаһандық контексте әйел авторлардың туындыларын қарастыру ұлттық сипатта танылып, гендерлік теңдік мәселесінің көркем мәтіндегі репрезентациясын айқындауға мүмкіндік береді.

10.48081/BGQF1762

2026

Выпуск 1

В статье рассматривается феномен нативной рекламы как скрытого инструмента медиаманипуляций в современном информационном пространстве. Автор анализирует особенности нативной рекламы, её формы, механизмы воздействия на аудиторию и этические проблемы, возникающие в процессе её использования. Подчеркивается, что нативная реклама, органично встроенная в медийный контент и часто недостаточно маркированная, воспринимается пользователями как достоверная и независимая информация. Данное обстоятельство усиливает её манипулятивный потенциал и способствует формированию у аудитории ложного доверия. Исследование основано на трудах отечественных и зарубежных ученых (Дж. Бергер, Д. Огилви, А. Новикова, Ж. Калиева и др.) и контент-анализе примеров из СМИ и социальных сетей. Показано, что нативная реклама эффективно формирует мнения и поведение аудитории, опираясь на когнитивные искажения - «эффект авторитета» и «социальное доказательство». Результаты показали, что нативная реклама эффективно формирует мнения и поведенческие установки аудитории, опираясь на когнитивные искажения («эффект авторитета», «социальное доказательство»), и потому обладает высоким манипулятивным потенциалом. Отмечается необходимость строгого правового регулирования и внедрения этических стандартов для прозрачной идентификации рекламного контента. Сделан вывод о необходимости правового и этического регулирования нативной рекламы как формы скрытого воздействия на общественное сознание.

10.48081/BGQF1744

2026

Выпуск 1

The given paper discusses the conceptual framework of the chemical text. The framework of the chemical texts is considered from the viewpoint of lexical composition. There are shown the transition of real-life objects into the terminological units. This process implies that some concepts which have a certain role in real life can acquire an absolutely different meaning in chemical context and turn into a substance or equipment. This change of the meaning is caused by the fact that when chemists carry out their experiments, they always discover something new in their research. For example, they can find the new properties of a substance under investigation which can be similar to the features of some real-life objects. Besides, there can be situations when their newly-discovered substance has the same shape as a thing or an object which we use in our life every day. This tendency of giving a name to a new substance based on visual associations can be often observed in chemical scientific articles. However, the authors of scientific articles on chemistry can rely not only visual associations but also on the functional aspect or the way how this object works. The functional aspect as it was mentioned before can be referred to substances too. This tendency is regularly observed when a research paper discusses a chemical process or a chemical reaction. The paper also discusses some interesting lexical peculiarities of word -usage in chemical texts and the diversity of terminological layer. The classification of chemical terms was given according to which the following categories were distinguished: polysemantic terms, monosemantic terms, Latin-based terms and international words. The specific character of the chemical text vocabulary was revealed.

10.48081/BGQF1760

2026

Выпуск 1

Бұл еңбектің басты мақсаты тарихи эпостардың ерекшелігі мен маңызын, эпостағы тұлғалар образын ғылыми тұрғыдан талдау. Осы мақсатқа жету үшін алдымызға тарихи эпос туралы түсінік беру; тарихи жырлардағы батырлардың образын ашу; осы саланы зерттеуші ғалымдардың еңбектерін саралап, ғылыми ақпарат беру; жас ұрпаққа қаһарман батырларды таныту, қоғамға насихаттау міндеттері қойылды. Тарихи жырлардың жиналуы, жүйеленуі, жарыққа шығуы, одан әрі тарихи жырлардың ерекшеліктері, тегі мен дамуы, тұтастану үрдісі, сонан соң батырлар жыры мен тарихи жырлардың ортақ белгілері және айырмашылықтары сияқты мәселелерге ден қойылып, тың ой-тұжырымдар жасалды. Әсіресе, XVIII ғасырдағы оқиғаларды бейнелетін тарихи жырлардың көркемдік сипатын саралау барысында авторлар поэтикалық терең талдаулар жасап, сюжет пен деректілік сияқты мәселелерге тоқталды. Зерттеу нысаны ретінде Ер Олжабай, Қара Керей Қабанбай, Қанжығалы Бөгенбай, Шақшақ Жәнібек, Өтеген батырлар жайлы тарихи жырлар алынды. Аталған тарихи жырлардағы көркемдік шындық мен тарихи шындық мәселелері қарастырылды. Ел болашағын, егемендігін аңсаған батырларды дәріптейтін тарихи жырлардың маңызы жазылды. Зерттеу жұмысын жазу барысында тарихи-салыстырмалы, анализ-синтез сынды әдіс-тәсілдер қолданылды.

10.48081/MGMR4391

2025

Выпуск 4

Үстіміздегі жылы Хакім Абадың туғанына 180 жыл толып отыр. Ұлы ақынның мұрасы бүгінгі ұрпаққа үлгі боларлық үлкен құндылық. Сондықтан, оны оқып-үйрену, маңызы мен мағынасын ұғып-түсіну басты міндеттердің бірі болмақ. Ұлы ақынның шығыстың да, батыстың да рухани дүниесін жан-жақты танып, білгендігі ақиқат. Қара сөздернің қырық бес бөлімнен тұруы, «Бір» ұғымының (Еденица кеткенде), «Үш» санының (Ақыл керек, іс керек, мінез керек), «Мың» есебінің (Мыңмен жалғыз алыстым, кінә қойма) және т.б. қолданылуы соның айғағы. Мақалада әлі толық талдауға түспеген «Әлифби» деген туындысын әбжад жолымен жүйелеп, мағынасын ашуға қадам жасадық. Сараптау барысында әр жолдыңң өзіне тән өзегі бар екендігін айқындауға қол жеткіздік. Келтрілген деректер бойынша Абай бұл өлеңін он тоғыз жасында жазған болса, ақынның сол бозбала шағының өзінде-ақ, тіл көркемдігі мен ой тереңдігінің керемет кемеңгер болғандығын көреміз.Мақала барынша түсінікті, оқырманға ой салар мазмұнда, ғылыми тұжырымдарды қолдана отырып жазылған. Гуманитарлық ғылым саласында жүрген ізденушілерге, абайтанушыларға өзінің септігін тигізері анық.

10.48081/AFSK5328

2025

Выпуск 4

Мақалада аспан денелерінің ішінде қазақ дүниетанымына ерекше әсер еткен ay ‘ай’ астрономиялық атауы күрделі сипатқа ие және ол барлық наным-сенімдерде кездеседі. Жұмыстың негізгі мақсаты – тарихи-салыстырмалы зерттеу арқылы түркі тілдерінің қыпшақ тобындағы семантикалыққабаттарын ашу және паремиялар арқылы әлем бейнесін көрсету. Сонымен қатар, көне түркі кезеңінен бастап, барлық түркі жазба ескерткіштерде қолдану ерекшеліктерін салыстырмалы-тарихи аспектіде зерттеуді негізге алып, қазіргі қазақ тілімен фонологиялық, семантикалық, грамматикалық, прагматикалық сабақтастығын анықтауды мақсат етіледі. Осы мақалада зерттелген ay ‘ай’ ұғымы негізгі базистік лексиканы құрайтындықтан, оның лексикалық мазмұны әлем тілдерінде кездеседі деп күтілуде. Материалдар мен әдістер. Материалдар түркі және орал-алтай тілдік топтарына қатысты сөздіктерге сүйенеді. Сонымен қатар, талдау барысында этимологиялық сөздіктер пайдаланылды. Нәтижелер. Айдың жарық шығару қасиеті, ерекше түсі, өзгермелі пішімі (фазасы) қазіргі түркі тілдерінде семантикалық жүйе құрап, сан алуан конструкциялардың жасалуына негіз болды. Солардың ішінде ay ‘ай’, лексемасының жан-жақты қолданысы мен алуан түрлі семантикалық қырларының қазіргі қазақ тілінде де сақталу деңгейін анықтап, қазақ тілінің тарихи сөздік қорындағы орнын бағамдаймыз. Сол арқылы тілдің табиғатын және ортатүркілік сөздік қорды қалпына келтіре отырып, ортатүркілік дүниетанымдық ерекшелікті анықтауға тырысамыз.

10.48081/PWSR9742

2025

Выпуск 4

Мақалада Ш. Құдайбердіұлының «Түрік, қырғыз-қазақ, һәм хандар шежіресі» шығармасы талдау нысаны ретінде алынған. Ш. Құдайбердіұлының «Түрік, қырғыз-қазақ, һәм хандар шежіресі» еңбегінің зерттелуіне шолу жасалады. Сонымен қатар мақалада тезаурус ұғымына анықтама беріледі. Тезаурус тек образды сөздердің мағыналары мен мазмұны ғана емес, бұл ең алдымен тілдегі сөздері мен өрнектері екендігі айтылады. Тезаурус тіл үйрену үшін ғана қажет емес, тезаурустық зерттеулер адамның тіл арқылы сыртқы ақпараттық кеңістікке қалай шығатынын түсіну мүмкіндігі екендігі, тілді игеру барысында қалыптасатын әлемнің тілдік бейнесі белгілі бір адамнан тыс сөздер түріндегі тезаурустың нәтижесі екендігі талдау барысында айқындалады. Шәкәрім мұрасы кеңінен қарастырылып жатса да, әлі де зерттелмеген аспектілері бар екендігі айтылады, ғалым шежіресіндегі жер-су атаулары және оған қатысты аңыздар талданады. Мақалада әдебиеттану және тіл саласындағы бұрыннан қалыптасқан білім саласына «жаңа парадигма» ретінде әрекет ететін және қарқынды дамып келе жатқан тезаурустық тәсілді қолдана отырып, Шәкәрімнің еңбегінде кездесетін жер-су атауларына талдау, тезаурустық талдау жасалған. Шәкәрім Құдайбердіұлының «Түрік, қырғыз-қазақ, һәм хандар шежіресі» еңбегіндегі жер-су атауларына тезаурустық талдау еліміздің жер-су атауларының этимологиясын білу, атаулардың қойылу себептерін анықтау арқылы еліміздің тұрмыс тірішілігін, салт-дәстүрі мен ұлттық танымын білуге мүмкіндік береді

10.48081/HNHS1672

2025

Выпуск 4

Бұл мақалада қазақ тіліндегі киелі сандардың фразеологиялық тіркестердегі мағынасы мен қолданылуы зерттелген. Қазақ халқының дүниетанымында, салт-дәстүрлерінде және наным-сенімдерінде сандар ерекше орын алады. Мақалада «бір», «үш», «жеті», «тоғыз», «қырық» сандарының фразеологиялық тіркестерде қолданылуы және олардың символикалық мәні талданады. Әсіресе, киелі сандардың этнографиялық, мәдени және діни аспектілері кеңінен қарастырылған. Зерттеуде әр санның тілдік, мәдени және философиялық мәндері айқындалып, олардың әртүрлі фразеологизмдердегі көріністері талданады. Қазақ тіліндегі тұрақты тіркестердің қалыптасуына тарихи, әлеуметтік және мәдени жағдайлар әсер еткенін көрсететін бұл зерттеу сан есімдердің ұлттық мәдениет пен дүниетаныммен байланысты терең мағыналарын ашады. Сонымен қатар, мақаланың нәтижелері қазақ тіл білімінде сан есімдер мен фразеологизмдер саласында жаңа зерттеу бағыттарын ұсынуға мүмкіндік береді. Қазақ тіл білімінде тұрақты тіркестер ерекше орын алады. Фразеологизмдер лексикалық, этимологиялық, морфологиялық, синтаксистік, стилистикалық және когнитивтік тұрғыдан зерттелуде. Алайда бұл салада әлі де көптеген зерттеу жұмыстарын қажет ететін мәселелер бар, соның ішінде сан есімдердің тұрақты тіркестер құрамындағы мағыналық, стилистикалық және грамматикалық ерекшеліктерін анықтау. Тақырыбымыздың өзектілігі де осы зерттеу жұмыстарын ғылыми тұрғыдан жүргізудің қажеттілігін көрсетеді. Сан есімді тұрақты тіркестердің құрылымы мен мағынасын анықтап, оларды этимологиялық тұрғыдан талдау арқылы қазақ тіліндегі фразеологиялық жүйені тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.

10.48081/KTCC2255

2025

Выпуск 4

Мақалада гендерлік лингвистика саласындағы ерлер мен әйелдердің сөйлеу мәнеріндегі айырмашылықтарды лингвистикалық тұрғыдан зерттеу әрекеті жасалды. Гендерлік зерттеулер ауызекі сөйлеу тілін жүйелі зерттеудің толықтыруы әрі заңды жалғасы. Өйткені олар сөйлеу тілінің барлық деңгейлерін (грамматикалық және фонетикалық деңгейлерін) қамтиды. Күнделікті тұрмыстық қарым-қатынас саласы (отбасы, достар ортасында) үшін де, көпшілік алдында сөйлесу үшін де, сөздік коммуникацияның тиімділігіне қол жеткізу өзекті мәселелердің бірі ретінде қарастырылады. Отандық лингвисттер ер‑жыныс ерекшеліктерін 1990‑жылдардан зерттеп, бүгінгі таңда психо‑, этно‑ және социолингвистикалық аспектілерін кешенді түрде қарастыру қажеттігін атап көрсетеді. Зерттеу мақаласында гендер ұғымының философиялық, тарихи және мәдени негіздерін шолып, гендерлік сөйлеу ерекшеліктерінің қалыптасуына ықпал ететін әлеуметтік факторларды зерттеген отандық және шетелдік ғалымдардың еңбектеріне тоқталды. Зерттеу жұмысының эмпирикалық базасы ретінде қазақ тіліндегі ер мен әйел қатысқан подкаст эпизодтары таңдалып, транскрипциялау әдісі арқылы мәтінге түсірілді және оларға грамматикалық және фонетикалық жүргізілді. Ер мен әйел сөйлеуіндегі айырмашылықтар контрастивті әдіс арқылы салыстырмалы кестелер жүйеленді және гендерлік сөйлеудің әлеуметтік рөлі, мәдени контекспен байланысы мен тілдік тұлғаға әсері көрсетіліді.

10.48081/MCFO5801

2025

Выпуск 4