В статье анализируется сказка Ю. Серебрянского «Ехал на черепахе» сквозь призму мотива инициации, что особенно актуально для современного литературного процесса. Цель работы – рассмотреть нарративную структуру произведения, выявить ключевые символы и интерпретировать их значение в контексте взросления и самопознания. Особое внимание уделяется символическому процессу внутреннего преображения героя и формировании нового мировоззрения. Научная и практическая значимость исследования заключается в выявлении универсального характера ритуалов перехода, их роли в казахстанском культурном контексте, внося вклад в развитие компаративного литературоведения. Новизна исследования заключается в многоаспектном анализе сказки как инициационного нарратива, в котором через символику черепахи, ворот, лестницы и автобиографические аллюзии раскрываются универсальные и локальные аспекты духовного взросления героя. Подобный подход впервые применяется к данному произведению в отечественном литературоведении. Методология исследования опирается на формально-структурный подход (В. Я. Пропп), структурализм (К. Леви-Стросс), герменевтику (Х.-Г. Гадамер), аналитическую психологию (К. Г. Юнг) и принципы компаративистики. Указанные методы позволили всесторонне рассмотреть этапы становления героя, их символику и философско-культурный контекст. Результаты подчеркивают значимость архетипического образа черепахи как проводника, а также ключевые этапы инициации: встреча с наставником, преодоление лиминальных препятствий и последующую трансформацию. Символика ворот и лестницы трактуется как отражение эволюции внутреннего мира героя, ведущую к новому уровню самосознания. Авторы исследуют этапы инициации в контексте концепций А. ван Геннепа и Дж. Кэмпбелла, подчёркивая универсальность мотива перехода и его философское звучание. Сказка рассматривается как аллегория внутренней трансформации, связанной с переосмыслением обыденного и поиском гармонии в окружающем мире. Научная ценность работы заключается в углубленном осмыслении философских и культурологических аспектов современной казахстанской прозы. Практический потенциал заключается в возможности применения выявленных интерпретационных схем к другим текстам, затрагивающим тему духовного взросления.

https://doi.org/10.48081/BGQF1990

2026

Выпуск 2

В статье рассматриваются характерные особенности перевода религиозных аспектов в романе Абиша Кекильбаева «Конец легенды», осуществленного с казахского языка на русский и английский. Авторы акцентируют внимание на том, что для перевода художественных текстов необходимо не только знать язык, но и обладать глубокими знаниями о культурных, исторических и религиозных контекстах, которые влияют на понимание оригинала. Актуальность темы обусловлена растущим интересом к казахской литературе и ее роли в глобальных дискуссиях о культуре и идентичности. В статье рассматриваются ключевые аспекты перевода, такие как культурная специфичность, лексические и стилистические сложности, эмоциональная нагрузка и необходимость адаптации текстов для различных целевых аудиторий. Сравнительный анализ русской и английской версий романа показывает, как различия в восприятии религиозных понятии могут влиять на интерпретацию текста. В результате исследования выявляется, что успешный перевод религиозных реалий требует многоуровневого подхода, который включает в себя культурные, лексические, стилевые и эмоциональные аспекты. Статья подчеркивает важность межкультурного диалога как средства создания более глубокого понимания литературных произведений, отражающих специфические аспекты религиозной жизни, и способствует более широкому восприятию казахской литературы на международной арене.

https://doi.org/10.48081/BGQF1993

2026

Выпуск 2

The article examines the phenomenon of virtual linguistic personality in the Kazakh blogosphere, with an emphasis on its lexical, stylistic and communicative features. The purpose of the study is to identify the mechanisms of bloggers' speech self – presentation on the Instagram platform, to characterize the specifics of their speech behavior and to assess the impact of electronic language on the linguistic culture of young people. The methodological basis was made up of axiomatic, inductive, theoretical and empirical methods implemented through the analysis of blogs and a survey of 58 students of Aktobe Regional University named after K. Zhubanov. The signs of the electronic language are revealed: colloquial style, graphic markers, acronyms, neologisms and deviations from spelling norms. It has been established that blogging speech has a twofold effect: It helps to expand the vocabulary, but reduces the level of stylistic normativity. Special attention is paid to the interaction of visual and verbal components in the formation of digital identity. The theoretical significance lies in clarifying the concepts of media linguistics and methods of analyzing Internet discourse, the practical significance lies in the applicability of the results in teaching speech culture, lexicology and media linguistics.

https://doi.org/10.48081/BGQF1988

2026

Выпуск 2

Айтыс өнерінде діни құндылықтар ерекше орын алады. Олар ғасырлар бойы қазақ халқының рухани дүниетанымының қалыптасуына маңызды рөл атқарған. Зерттеу жұмысының негізгі мақсаты – қолжазба қорларында сақталған айтыс мәтіндеріндегі діни құндылықтарды анықтап, олардың мәнін ашу. Мақалада айтыс өнерінде дін тақырыбының жырлануындағы тәрбиелік мәні, сана-сезім мен көзқарастарға әсері айтыскер ақындардың шығармаларында жан-жақты қарастырылып, қысқаша талданады. Айтыстағы діни құндылықтарды айқындаудың дереккөздері ретінде М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының Қолжазба қорындағы, «Ғылым ордасы» РМК Орталық ғылыми кітапханасының Сирек кітаптар, қолжазбалар және ұлттық әдебиет бөлімінде сақталған мәтіндердің түпнұсқасы пайдаланылды. Атап айтқанда, Қабан мен Таутан, Тоғжан мен Адай, Дана ақын мен Орынбай, Біржан мен Тезекбай, Орынбай ақын мен Сералықожа, Ұлбике мен Күдері қожа, Айқын қыз бен Жарылғасын, Мәшһүр Жүсіп пен Молдағали, Жүсіпбек қожа мен Уәзипа қыз, Мәлике мен Пықия, Ұмсын қыз бен Заман қожа айтыстары. Қолжазбалардың арасында бұрын ғылыми айналымға түспеген мәтіндер де бар. Сонымен қатар отандық және шетелдік әдебиеттану мен фольклортану салаларындағы ғылыми-теориялық еңбектер басшылыққа алынды.

https://doi.org/10.48081/BGQF1994

2026

Выпуск 2

Зерттеу барысында қазіргі қазақ тіліндегі авиация саласы терминдерінің басым бөлігі ағылшын және орыс тілдерінен енгендігі, оның ішінде орыс тілінен транслитерацияланған, калькаланған немесе халықаралық стандарттарға сай қабылданған терминдердің мол екендігі анықталды. Сондай-ақ бұл салада синтетикалық және аналитикалық тәсілдер арқылы, төл сөздеріміздің метафоралануы нәтижесінде лексика-грамматикалық тәсіл арқылы жасалған терминдердің де кездесетіндігі тілдік мысалдармен дәлелденді. Авиация саласындағы көптеген терминдердің қазақ тіліне әртүрлі нұсқаларда (аударылып та, транслитерацияланып та) қолданылуы, яғни терминологиялық бірізділіктің толық қалыптаспағандығы сауалнама тәсілі арқылы дәйектелді. Мақалада қазақ тіліндегі авиация терминдерінің қолданысы қарастырыла келе, осы сала терминологиясын дамытуға, кәсіби коммуникацияны мемлекеттік тілде жүргізуді жетілдіруге қатысты мынадай ұсыныстар жасалды: а) қарастырылып отырған сала терминдерінің халықаралық және ұлттық стандарттармен үйлесімділігін қамтамасыз ету; ә) терминдер жасауда қазақ тілінің ұлттық ерекшеліктерін сақтау, яғни ұлттық терминжасам тәсілдеріне басымдық беру; ә) терминдерді қалыптастыру және енгізу кезінде тілші ғалымдар мен авиация саласының мамандары арасындағы тығыз ынтымақтастықты арттыру; б) терминологияның біріздендірілуі мен жүйеленуі үшін ақпараттық технологияларды қолдану. Мақалада қойылған мақсаттарға жету үшін салғастырмалы талдау, морфологиялық талдау, этимологиялық талдау, сауалнама әдісі, статистикалық әдіс қолданылды. Зерттеу барысында алынған нәтижелердің қазақ тіліндегі авиация саласы терминологиясын дамыту, мемлекеттік тілдің авиация саласында қолданылу аясын кеңейту, авиация саласы мамандарына қазақ тілінде кәсіби білім берудің тиімділігін арттыру және т.б. ғылыми-практикалық маңызы жоғары деп саналады.

https://doi.org/10.48081/BGQF2008

2026

Выпуск 2

The article is devoted to a linguocognitive analysis of the evolution of ideologues in the political media discourse of Great Britain and Kazakhstan in the period 2020-2024. The purpose of the study is to identify key ideologemes, their conceptual and evaluative characteristics, as well as to analyze their role in shaping the national political picture of the world. The empirical basis of the work was a corpus of texts from leading media outlets (The Guardian, BBC News, The Times; Kazakhstanskaya Pravda, Lit, Tengrinews), selected according to the criteria of political orientation and the presence of ideologues under study. The research uses methods of content analysis, lexico-semantic and cognitive-metaphorical analysis, as well as frame modeling. The results show that the British media discourse is focused on crisis-conflict narratives, where ideologems acquire a negative value and are accompanied by metaphors of struggle and threats. The Kazakh media space is dominated by ideologies of stability, modernization and unity, creating a positive image of the state as a guarantor of sustainable development. The revealed features indicate that the language in politics not only reflects reality, but also structures its perception, setting the audience certain scenarios for interpreting social changes. The results of the study may be useful for further work in the field of political linguistics, media communications and comparative analysis of discursive practices from different countries.

https://doi.org/10.48081/BGQF1979

2026

Выпуск 2

The article analyzes the concept “жүрек” (heart), objectified by anthropomorphic features, presented in the works of Abai Kunanbayev. The questions about the expression of the concept “heart” in the linguistic picture of the world, its translation was considered by linguists, however the degree of its equivalence was not deeply determined from the perspective of translation studies. In this regard, the scientific purpose of the research is to convey the concept “жүрек” (heart) from Kazakh into Russian, English through the examples analyzed in the article, the importance of revealing the degree of its equivalence. During the discussion of the article, Abai’s works are considered as original texts, translations of the words of edification in Russian by S. Sanbayev, R. Seisenbayev and K. Serikbayeva, E. Zhumagul, texts in English by R. McKane, J. Burnside, S. Geoghegan are analysed. According to the translations of the poems S. Tleubayev, L. Ozerov, Yu. Kuznetsov, M. Dudin, M. Adibayev, etc. in Russian and English translation versions of T. Botting, O. Shartse, Z. Auezova, A. Issemberdiyeva, R. Kudabayeva are considered. As a result of the research, the authors of the article state that, in addition to determining the degree of equivalence in the translation of Abai’s works, the study of poems of the author’s works directly translated from Kazakh-to-English goes beyond the step-by-step translation in Kazakh translation studies. The translation features of the concept “жүрек” (heart) studied in the article are carried out using the comparative method, and the analysis is made based on the equivalence theory of V.N. Komissarov. Abai is a world-famous person, there are sufficient number of translations of his works into Russian and English languages, however, clarifying the peculiarities of translation versions will make a great contribution to the field of Kazakh translation studies.

https://doi.org/10.48081/BGQF1978

2026

Выпуск 2

Бұл мақалада қазіргі қазақ прозасындағы мистикалық элементтердің көркемдік және философиялық табиғаты Асқар Алтай шығармалары мысалында кешенді түрде талданады. Жазушының «Қызыл бөлтірік», «Қара бура», «Туажат», «Кентавр» атты туындылары негізінде кейіпкер болмысының рухани трансформациясы – экзистенциалдық дағдарыс, ішкі жаңғыру және ұлттық санаға оралу үдерісі ретінде қарастырылады. Мақсат – мистикалық кеңістік пен архетиптік бейнелердің (қасқыр, түйе, кентавр) кейіпкердің ішкі өзгерісіне ықпалын анықтау, олардың қазақ дүниетанымындағы көркемдік қызметін зерделеу.Зерттеу әдістемесі ретінде герменевтикалық, мифопоэтикалық және экзистенциалдық әдістер қолданылды. Бұл тәсілдер арқылы кейіпкерлердің ішкі жан дүниесіндегі күйзеліс, танымдық сілкініс және рухани ояну үдерістері жан-жақты сипатталады. Мистика тек көркемдік тәсіл ретінде ғана емес, ұлттық руханиятты жаңғырту, тарихи жадты сақтау және оқырманды өзін-өзі тануға жетелеудің құралы ретінде ұсынылады. Асқар Алтай прозасында реал мен ирреал, сана мен түпсананың, уақыт пен кеңістіктің шекаралары жойылып, мистикалық кеңістік ерекше символдық өлшемге айналады. Архетиптік бейнелер – көркем мәтіннің мәдени-кодтық жүктемесін тереңдете түсетін негізгі құрал. Олар кейіпкердің тұлғалық эволюциясын бейнелеп қана қоймай, қазақ әдебиетіндегі неомифологиялық эстетиканы қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Мақалада мистикалық проза мен ұлттық болмысты байланыстыратын көркемдік механизмдер ашылып, Асқар Алтай шығармашылығы қазіргі қазақ әдебиетінің рухани-философиялық ізденістер кеңістігінде ерекше орын алатыны дәлелденеді.

https://doi.org/10.48081/BGQF2021

2026

Выпуск 2

Бұл мақалада тәуелсіздік кезеңіндегі қазақ прозасындағы гуманистік дүниетанымның көркемдік көріністері қарастырылады. Қазақ әдебиетінің осы жаңа кезеңінде қаламгерлер адам мен қоғам, рух пен сана, мораль мен жауапкершілік мәселелерін тереңнен толғап, көркемдік ізденістердің жаңа формаларын ұсынды. Зерттеудің өзектілігі тәуелсіздік алғаннан кейінгі қоғамдық-саяси өзгерістердің әдебиетке әсері мен гуманизм идеясын жаңаша пайымдауға ұмтылысынан туындайды. Бұрынғы кезеңдерде гуманизм көбіне әлеуметтік әділетсіздікке қарсылық түрінде көрінсе, қазіргі прозада бұл ұғым экзистенциалдық, рухани, философиялық деңгейге көтеріледі. Мақаланың дереккөзі ретінде Н. Ораздың «Сол бір тылсым түн», Т. Нұрмағамбетовтың «Келін», Т. Ахметжанның «Мұң», Лира Қоныстың «Мәңгілік сағыныш» атты әңгімелері алынды. Бұл шығармалар көркемдік тәсілі, тақырыптық-идеялық мазмұны жағынан бір-бірінен ерекшеленсе де, ортақ гуманистік идеяға негізделеді. Зерттеу барысында әдеби-теориялық, мәтіндік, мазмұндық және философиялық-эстетикалық талдау әдістері қолданылды. Әсіресе кейіпкерлердің ішкі жан дүниесіне үңілу, авторлық ұстаным мен астарлы мағынаны ашу негізгі назарда болды. Зерттеу нәтижесінде аталған прозалық туындыларда гуманизм идеясы тұлғаның ар-ожданы, рухани дағдарысы, ішкі жалғыздығы мен үміт іздеуі арқылы көркемдік тұрғыда берілгені анықталды. Қоғам мен адам арасындағы тартыс, моральдық таңдаулар, өткен мен бүгіннің байланысы арқылы жазушылар ұлттық болмысты да, жалпыадамзаттық құндылықтарды да қатар қозғайды. Жазушылар өз шығармаларында оқырманды ойлануға, қоғам алдындағы, адам алдындағы жауапкершілікті сезінуге жетелейді.

https://doi.org/10.48081/BGQF1977

2026

Выпуск 2

В статье рассматриваются аспекты невербальных средств коммуникации, где особое внимание уделяется языку жестов, мимики и телодвижений в контексте политической коммуникации. Вопросы невербальной коммуникации всесторонне стали рассматриваться с шестидесятых годов XX века, о чем свидетельствуют труды, приведенные в данной работе. Цель работы заключается в выявлении соответствия интенции вербальной речи казахстанского политика с невербальными сигналами в ходе интервью c независимым журналистом. В качестве материала было использовано интервью экс-акима Восточно-Казахстанской области Даниала Кенжетаевича Ахметова с журналистом Асхатом Ниязовым. Для анализа материала были применены описательный метод, наблюдение и сравнение. На основе анализа невербальных сигналов, таких как выражение лица, положение рук, интонация и темп речи, авторы приходят к выводу о значительности влияния этих средств на восприятие информации и о возможных коммуникативных интенциях и эмоциональном состоянии политика. В статье также описываются жесты как формы вербальной и невербальной коммуникации, в том числе жесты доверия, приказа и принуждения, а также влияние культурных различий на восприятие невербальных средств общения. На основе наблюдения были зафиксированы базовые эмоции политика в соответствии с системой кодирования лицевых движений (СКЛиД) Пола Экмана. Приведенный анализ по мнению авторов подтверждает необходимость применения холистического подхода при изучении невербальных средств коммуникации для выявления скрытых паттернов политического дискурса.

https://doi.org/10.48081/BGQF1981

2026

Выпуск 2